พจนานุกรมภาษาอีสานหมวด "ง"

คำศัพท์อีสานความหมาย
งัววัว
หง่างแยก ถ่าง กางออก
หงำบัง, ข่ม, ครอบ
โหง่ยอาการที่ค่อย ๆ เอนจนกระทั่งล้มลง
งายสาย, ก่อนเที่ยงวัน
งัวเงียลุกตื่นนอนใหม่ ๆ, อาการคนเพิ่งตื่นนอน
งานเฮียนดีการเล่นไพ่ เล่นไฮโล ในงานศพ เมื่อมีคนเสียชีวิตยและจัดงานศพ ก็จะมีการเล่นไพ่ ไฮโล เพื่ออยู่เป็นเพื่อนเจ้าภาพและญาติของผู้ล่วงลับ ที่ต้องเตรียมงานตลอดทั้งคืน เป็นการเล่นกันพอสนุกสนาน หอมปากหอมคอ เจ้าหน้าที่ตำรวจไม่จับเพราะถือว่าให้เกียรติผู้เสียชีวิต งานเฮือนดี ก็เรียก
งานเฮือนดีการเล่นไพ่ เล่นไฮโล ในงานศพ เมื่อมีคนเสียชีวิตยและจัดงานศพ ก็จะมีการเล่นไพ่ ไฮโล เพื่ออยู่เป็นเพื่อนเจ้าภาพและญาติของผู้ล่วงลับ ที่ต้องเตรียมงานตลอดทั้งคืน เป็นการเล่นกันพอสนุกสนาน หอมปากหอมคอ เจ้าหน้าที่ตำรวจไม่จับเพราะถือว่าให้เกียรติผู้เสียชีวิต งานเฮียนดี ก็เรียก
งานดองงานแต่งงาน
ไงกุ้บฝุ่นตลบ
งอนต่อท้ายทอย (อีสานบน)
งามโพดงามเหลือ งามแท้งามว่าสวยจริงสวยจัง สุดจะพรรณา
ง้วกเบิ่งเหลียวมอง, หันหน้ากลับมามอง
งวกการหันหน้า
งวกเบิ่งเหลียวมองตาม
งุม-ครอบไว้,ปิด ครอบ คว่ำ เช่น คว่ำถ้วย เรียก งุมถ้วย ปิดตาเรียก งุมตา อย่างว่า มือหนึ่งงุมของพี่ มือหนึ่งตี่ของโต (บ.). -งม งมปลาเรียก งุมปลา งมหอย เรียก งุมหอย งมกุ้งเรียก งุมกุ้ง งมก็ว่า. -ปิด บัง อย่างว่า ความมักมากุ้มกุ้มคือกะสุ่มงุมงอ ความมักมาพอพอคือกะทองุ้มฮั้ว เหลียวเห็นหมาเอิ้นกะบาท (ผญา).
งอยลักษณะการนั่ง หรือ เกาะอยู่บนที่สูง
งะง้างออก , แง้มออก,ขยายออก
งะขาถ่างขา
งันมหรสพ,งานฉลอง
งับปิดไว้
งกงกมีอาการสั่นเช่นคนเห็นเสือกลัวเสือจนตัวสั่นงกงก หรือหนาวมากจนตัวสั่นงกงก เรียก สั่นงกงก.
งดหยุดหรือเว้นเรียก งด หยุดคิดเรียก งดคิด หยุดทำเรียก งดทำ หยุดพูดเรียก งดเว้า อย่างว่า คบหนึ่งสาวหนุ่มพร้อมงดอยู่ฟังถวิล เขาก็เชิญภูมีแกว่งแพนประสงค์เหล้น (สังข์) หยุดไว้ก่อนเรียก โจะ อย่างว่า โจะบทบั้นโยนาไว้ก่อน แล้วท่อนี้ยอไว้ที่ควร (กลอน).
งดงามสวย, ดี, งาม.
งวดคราว, ครั้ง, กำหนด.
งว้างแมลงแม่หม้าย ชื่อแมลงชนิดหนึ่งในจำพวกจั่กจั่น แต่ตัวใหญ่กว่า หัวเขียวตาแดง ปีกยาวโปร่งแสง เรียก แมงงว้าง อย่างว่า ซว่าซว่าเข้าดงใหญ่สาขี ศรีไวคึดฮุ่งเจองใจข้อง มาลีพร้อมมาลาไขกาบ จักจั่นฮ้องแมงงว้างมี่นัน (ฮุ่ง).
ง็อกง็อกอาการสั่นของคนกลัวหรือคนหนาวมาก เรียก สั่นง็อกง็อก ง็อกง็อกแง็กแง็ก ก็ว่า.
งักงักอาการหนาวสั่นจนขากรรไกรกระทบกัน เรียก สั่นงักงัก.
งัวเงียง่วงงุน อาการง่วงงุนเพราะนอนไม่พอ เรียก งัวเงีย.
งากงากเสียงดังอย่างนั้น เช่นเสียงร้องไห้ ดังงากงาก.
งิกงิกอาการผงกศรีษะของกิ้งก่าตัวเล้กๆ เรียก ตอดเงางิกงิก ถ้าตัวใหญ่เรียกตอดเงางึกงึก งึกงึกงักงัก ก็ว่า.
งึกงึกอาการผงกเรียก งึกงึก กะปอมใหญ่ผงกศีรษะเรียก กะปอมตอดเงางึกงึก ถ้าตัวเล็ก ตอดเงางิกงิก.
งึดแปลก ประหลาด อัศจรรย์
งุมงองชื่อนกชนิดหนึ่ง ขนสีดำเป็นจุด ๆ เรียก นกงุมงอง นกมุม ก็ว่า อย่างว่า ฟังยินงุมงองเป้าปุงปังเป็ดป่อง ขันแค่ห้วยเหวไม้ลุ่มดอย (สังข์) ดีแต่งุมงองไม้สันภูเทิงเหล่า แซวฮ่ำฮ้องเฮียวไม้ส่งเสียง (ฮุ่ง).
เง้าชื่อสัตว์สี่เท้าชนิดหนึ่ง จำพวกกระโดดสูง รูปร่างคล้ายกบ มีสีดำ อาศัยอยู่ตามถ้ำหรือลำธารในป่าเขาเรียก เง้า.
เงิบก.พลิกเอาด้านหน้าขึ้น ว.อาการที่พลิกเอาด้านหน้าขึ้น ว.ก้อนหินที่ยื่นออกมาจากภูเขา คล้ายเพิง ใช้หลบแดดหลบฝนได้ เรียก เงิบ เทิบ ก็ว่า เรือนที่มีหลังคาลาดไปทางเดียวก้เรียก เงิบ หรือ เทิบ เหมือนกัน. ซึ่งในภาคกลางมีการนำคำว่า เงิบ ไปเป็นคำแสลงที่มีความหมายว่าผิดไปจากที่คาดหวังหรือคิดไว้ไว้อย่างมาก เช่น ระวังเงิบ
เงื่อนคล้าย เสมอ เหมือน คนมีรูปร่างงดงามคล้ายเทวดา เรียก เงื่อนแมน รูปสวยเหมือนพระพรหม เรียก เงื่อนพรหม.
แงแสกหน้าเรียก หน้าแง ฟันแหลมทั้งข้างล่างและข้างบน ข้างละ 2 ซี่ เรียก แข้วหมากแง แข้วหมา ก็ว่า.
โงคด, โค้ง แขนคดเรียก แขนโง ทางโค้งเรียก ทางโง อย่างว่า ทางหลายเส้นตามใจชิเลือกไต่ มักเส้นโค้งโงเงี้ยวก็หากมี (กลอน).
โง่หางหงส์, ช่อฟ้า เครื่องประดับหลังคาโบส์ ปราสาทราชมณเทียร เรียก โง่ ช้อฟ้า โงะ ก็ว่า อย่างว่า โง่คนอยู่ใต้ โง่ไม่อยู่เทิง (ภาษิต).
ไงฝาปิดปากหอย เรียก ไงหอย กบซ่อนอยู่ในดินในฤดูแล้ง เรียก กบเข้าไง กบจำศีล ก็ว่า.
ไง่ (ฝุ่น)ฝุน, ผง, ละออง ฝุนผงหรือละอองเรียก ไง่ ขี้ฝุน ขี้ผง ขี้ละออง ก็ว่า.
ไง่ฟุ้ง, กระจาย, ปลิว ฝุ่นผงหรือละอองที่ปลิวไป เรียก ไง่ ไง่จนมองไม่เห็นเรียก ไง่ง้อง อย่างว่า เป็นไง่ง้องคือฟ้าเง่าฝน (กา) ต้นไม่ใหญ่บ่มีผี สาวผู้ดีบ่มีชู้บ่อกแตกสารือ ตาแฮกเปิดไก้ต้ม ดินชิแห้งไง่ผง (กลอน) คึดต่อคนตายนี้บ่มีทางชิเห็นไง่ คือดั่งไฟมอดแล้วใผชิ
ไง้- คุ้ยเขี่ยหาความผิดเรียก ไง้ - งัด, แงะ, เตะ, ถีบ การเตะถีบงัดแงะเรียก ไง้ - ทำไม่หยุด การทำไม่หยุดเรียก ไง้
ไง้งั่นสั่น, สะเทือน สั่นสะเทือน เรียก ไง้งั่น งั่นไหง ไหงงั่น ก็ว่า อย่างว่า เหมือนดั่งฟ้าชิข้วมดินฟ้างั่นไหง (กา) ยนยนยอหอกแหลมไหลเข้า บาดาลพื้นธรณีไง้งั่น เถ้าใส่ฟ้าคึงง้าวเงือดกาง (ฮุ่ง).