พจนานุกรมภาษาอีสานหมวด "ฉ"

คำศัพท์อีสานความหมาย
ฉกฉวยเอา แย่งเอา วิ่งราว คนชอบแย่งชิงเอาเรียก คนฉก โกหก ฉกลัก ก็ว่า.
ฉมกลิ่นหอม เครื่องหอม อย่างว่า ยามใดพระอยู่ส้วมสรงอาบถวายฉม (สังข์).
ฉวยคว้าจับ อย่างว่า ฉวยถืกเต้านมคั้นบ่วาง (กา) พระก็ฉวยจักรแก้วกลอยใจจรเมฆ คือคู่ยนตร์ยาตรผ้ายผยองล้ำล่วงบน (สังข์).
ฉวีผิวกาย (ป.ส.) อย่างว่า สุขุมัจฉวีเนื้อเกลี้ยงอ่อนผิวนวล คือ ทองทาทั่วโตเต็มเนื้อ ขอให้สีใสเหลื้อมนวลในผิวผ่องใผเหลียวเห็นอยากต้องใจสบั้นท่าวทวง (เวส-กลอน).
ฉัททันต์ช้างเผือกตระกูลหนึ่ง เรียก ช้างฉัททันต์ สารทันต์ ก็ว่า อย่างว่า มีทังสาทันต์ช้างในโฮงนับหมื่น (กา).
ฉันเสมอ เหมือน คือ สิ่งที่เสมอกัน เหมือนกัน คือกัน เรียก ฉัน อย่างว่า เอื้อยนี้แนวนามเชื้อฉันเดียวโดยชาติ เชิญหม่อมมาจอดยั้งยาย้านเกลียดกลัว เอื้อยนี้ธีตาไท้ครองนครทองท้าวใหญ่ พ่อให้มาอยู่ต้อนแพงล้านล่วงไพรพี่แล้ว (สังข์).
ฉัพพัณณรังสีรัศมีมี ๖ ประการ ซึ่งพระพุทธเจ้าเปล่งออกคราวเสด็จไปโปรดพระเจ้าสุทโธทนะมหาราชพุทธบิดาที่เมืองกบิลพัสดุ์รัศมี ๖ ประการ คือ ๑ นีละ สีเขียวเหมือนดอกอัญชัน ๒ ปิตะ สีเหลืองเหมือนหรดาลทอง ๓ โลหิตะ สีแดงเหมือนตะวันอ่อน
ฉายาเงาเรียก ฉายา (ป.) อย่างว่า ฉายายลล่วงลงคลาคล้อย (สังข์) ร่มไม้เรียก ฉายาไม้ อย่างว่า ฉายาไม้เงาไฮเอียงอ่วยเถิงเมื่อแลงค่ำค้อยบาท้าวจอดนอน (กา).
ฉิมพลีไม้งิ้ว ต้นงิ้วที่เกิดรอบสระเรียก สระฉิมพลี อย่างว่า ปืนเล่ายังแสวงเท้าฉิมพลีสระใหญ่ ผันล่วงเข้าเถิงท้าวครุฑหลวง (สังข์) หลิงดูมาลาพร้อมฉิมพลีงิ้วง่า (ผาแดง).
แฉล้มแช่มช้อย งดงาม คนที่มีรูปร่างงดงามเรียก แฉล้ม อย่างว่า นางมะทีศรีแฉล้ม สองฝ่ายแก้มแปกผิวคำ สองตาดำดีดูปลอด แขนส้วยสอดอกไข พื้นมือใสสะซ่อน เนื้อเกลี้ยงอ่อนผิวนวลนวล ลักษณะดีควรคาด เป็นลูกท้าวมัททะราชราชา (เวส).
โฉมรุปร่าง ทรวดทรง รูปร่างของคนเรียก โฉม อย่างว่า โฉมเสงียมงามยอดหญิงตองไว้ (กา) คื่นคื่นเค้าบินเวิ่นเวหา ทังปวงแยงยาดกันดูน้อย เมื่อนั้นนูเนือท้าวบาศรีโฉมฮาบ คอยผ่อน้องทังค้ายใคร่กระสัน (สังข์).
โฉมฉันรูปร่างคล้าย เหมือน เสมอ อย่างว่า ก็บ่มีผู้ฮู้บริศาจกุมภัณฑ์ หลิงโฉมฉันแปกคนงามแย้ม แซวแซวท้วงดากันเสียงสนั่น พี่เจ้าอยู่แห่งห้องเมืองด้านที่ใด (สังข์).
โฉมเฉลารูปร่างสวยงาม อย่างว่า จัดลูกท้าวเลือกสำโฉมเฉลา นารีญิงฮูปงามปานแต้ม (กา).
โฉลกตำราดูแผนโบราณชนิดหนึ่ง เป็นการดูแผนสำเร็จรูป เรียก โฉลก โสก ก็ว่า.
ไฉน- ไม่แน่ใจ สงสัย ไถน ก็ว่า - ฉันใด
ไฉไลงาม