พจนานุกรมภาษาอีสานหมวด "ซ"

คำศัพท์อีสานความหมาย
ซู้ดผลัก,ดัน,เลื่อน
ซ็อกง็อกอาการของคนนั่งแบบซึมเศร้า, นั่งคอตก อาการที่งูตัวเล็กๆ ชูคอขึ้นเรียก คอซ็อกง็อก
ไซดักปลาไหลเครื่องมือดักปลาไหล มีลักษณะคล้ายแจกัน มีไส้ในสำหรับใส่เหยื่อทำจากไม้ไผ่สานมีรูปร่างสวยงาม ใช้สำหรับดักปลาไหลโดยเฉพาะ กู้อีจู้, สุ่มดักปลาไหล, ตุ้มใส่ปลาไหล, อีจู้, ลัน ก็เรียก
ซู่มื้อทุกวัน
ซิ่นผ้าสิ้น
ซวนเซเซล้มไปนิดๆ
ซง (นั่ง)นั่งเหงา
ซอกหาค้นหา , แสวงหา
ซอดทะลุ
ซอยช่วย
ซาวยี่สิบ
ซี้นเนื้อ
ซือๆเฉยๆ
ซู่คนทุกๆคน
ซา (ลือ)เล่าลือไปทุกแห่ง ,ลือ,ข่าวลือ
ซิกินจะกิน
ซอนกาบกาบดอกไม้ซ้อนกันขึ้น
ซูนกันถูกตัวกัน
ซูลูขึ้นโผล่ขึ้นไปเห็น
ซื่อคนตรง
ซื่อๆ (เว้า)พูดตรงๆ
ซ้ำทำอีก
ซวดบ่คืนช่างไม่คืนมา
ซูเซิงทุกอย่าง
ซ้อนนอนด้วยกัน
โซนแซวเอะอะ,เสียงดัง
ซ่าช้า
ซั่นแหล่วนั่นไงว่าแล้ว
ซะซายกระจัดกระจาย
ซุมเข่าแลงสังค์สรรค์มื้อเย็น
ซุก้นทะลุ
เซือเชื่อ
ซอมใจตรอมใจ
เซาจุ๊ดปุ๊ดหยุดทันที,หายทันควัน
ซอยแนช่วยด้วย
แซวซะเสียงดัง,อึกกะทึก คึกโครม,มีมากมาย มีทั่วไป
ซุมแซวรื่นเริง,สังสรรค์
เซลำน้ำที่มีขนาดใหญ่กว่าห้วย
ซกงกอาการที่ยกขึ้นสูงเรียก ซกงก
ซวนโซ้ตรวนและโซ่ อย่างว่า สูจ่งแก้ซวนโซ้จากมัน (หน้าผาก).
ซวยกรวย ใบตองกล้วยหรือกระดาษที่ทำให้ปากกว้าง ก้นแหลม สำหรับเหน็บเครื่องสักการะ มีดอกไม้ธูปเทียนเรียก ซวย หรือใบตองกล้วยที่มีรูปเช่นนั้นสำหรับสวมนิ้วมือของนักฟ้อนรำเรียก ซวย อย่างว่า นิ้วแลบเล้มประเหียลสวดซวยคำ (สังข์).
ซวยลวยสิ่งของที่มีลักษณะสวยงามมองดูสง่าผ่าเผย เรียก สวยลวย อย่างว่า เวียงจันทน์เศร้าสาวเอยอย่าฟ้าวว่า ป่าไม้ยังสวยลวย ป่ากล้วยยังซ้ายล้าย ซิไปเศร้าบ่อนใด (กลอน).
ซว่าซว่าเสียงหัวเราะ อย่างว่า ซว่าซว่าก้องทุกที่มะฮามขวาง ฮมฮมชาวเชียงเครือกล่าวหัวหุมย้อง นางใยสร้อยเสียงหวานขับข่วง เขาก็พมปี่พร้อมหลายถ้องกล่อมเสียง (ฮุ่ง).
ซว่าซว่าเสียงร้อง เสียงโห่ร้อง อย่างว่า เมื่อนั้นทุกที่หม้อมเหมือนดั่งคนตาย ก็บ่มีใผขันขาดเล็วโดยได้ ท่อแต่นาโคฮ้องฮมเสียงซว่าซว่า เทื่อนี้เสียท่อนท้าวกูข้อนขาดจริงแลนอ (สังข์).
ซว่าซว่าเสียงเซ็งแซ่ เสียงพูดจากัน อย่างว่า ซว่าซว่าพร้อมสมณาสเฮืองธรรม แปลฎีกากล่าวไขขานแจ้ง วันแลงเหลื้อมลงฟังธรรมเทศน์ พ่อพระเจ้าติ้วสร้อยใจแจ้งจอดบุญ (สังข์).
ซวาดซวาดเสียงน้ำสรง เสียงน้ำไหล อย่างว่า ซวาดซวาดน้ำล้นเลือกไหงาม ปุนเสียงเถิงเผ่าผีฝูงเชื้อ คุณหลานม้างสมครามคราวใหญ่ ปางนี้ เศิกทุ่มเฮื้อเชียงล้านล่วงลุงท่านพุ้น (ฮุ่ง).
ซวาดซวาดเสียงช้างม้าเดิน อย่างว่า ซวาดซวาดช้างย้องย่างแกมลวา ชาวบนกวนสั่งสาวเสียงฮ้อง เททวงฮ้อนฮมกระหายแสนสวาท เจ้าจากน้องอวนน้องจากเฮียม (ฮุ่ง).
ซวาดซวาดเสียงกระดิ่งหรือหิ่งห้อดัง อย่างว่า หลิงดูซวาดซวาดม้าวิ่งแล่นซำเพียง (ผาแดง) ซวาดซวาดม้าเฮืองแค่มดาวคำ (สังข์).
ซว่านไหลริน น้ำตาไหลริน เรียก ซว่านไหล เสียใจเรียก ซว่านใจ อย่างว่า ย่องย่องเนื้ออู่แก้วแปงพี่เพิงตอม ชลทาลงซว่านไหลเหลือย้อย ตูจักขอวอนไท้ทวนยอมคำเคียดปางนี้ เซ็งซึ่มเจ้าลุ่มฟ้ากลอยถ้อยกล่าวแข็ง (ฮุ่ง).
ซั้นถี่ เช่น ไก่ขันถี่เรียก ไก่ขันซั้น ขันจั้น ขันสั้น ก็ว่า.
ซูดลูดเลื่อนไป เคลื่อนไป เช่น เลื่อนตัวลงจากกระดานเลื่อน เรียก ซูดลูด ตู้ดลูด ก็ว่า.
เซาหยุด พัก พักเหนื่อย เลิก ระงับ เรียก เซาแคลน หรือ เซามีแฮง ก็ว่า อย่างว่า บาเถิงแล้วเซาแคลนคราวหนึ่ง หลิงดูโทดโทดน้ำตีเต้นฟาดฟอง (สังข์) หยุดชั่วคราว เรียก เซายั้ง พักให้เย็นสบายเรียก เซาฮ้อน หยุดพักม้าเรียก เซาม้า.
เซื่อนเลื่อน เคลื่อน เช่น เคลื่อนหาที่ เรียก เซื่อนหาหม้อง.
แซบอร่อย, รสชาติดี ใช้กับอาหารที่มีรสอร่อย โดยทั่วไปจะพบเห็นคำว่า แซ่บ มากกว่าคำว่า แซบ ซึ่งสำเนียงอีสานจะออกเสียงลากยาว จะไม่ได้ออกเสียงสั้นเหมือนอย่างที่เห็นกันทั่วไปตามสื่อ ดังนั้นที่ถูกต้องจึงเขียนว่า แซบ ไม่ใช่ แซ่บ
ไซ- เครื่องสานด้วยไม้ไผ่ชนิดหนึ่งเรียก ไซ - ชื่อหญ้าชนิดหนึ่ง ใบยาวแหลมคมเรียก หญ้าไซ. - เสกเป่าด้วยมนต์ เช่น วัวควายเป็นบาดแผล เสกมนต์เป่า เรียก ไซบาดแผล. - คลั่ง บ้าเลือด เช่น วัวควายถูกตี เลือดมันคลั่ง มันจะขวิดเรา เรียก งัวควายไซ.
ไซ้กิริยาที่สัตว์จำพวกนกกินเม้ดบัว มันจะเอาปากจิกกิน เรียก ไซ้.
ซั่วโง่, ขี้ขลาด, ชั่ว ใช้กับความหมายในทางลบ
ซิโตน(กริยา) สงสาร รู้สึกเห็นใจในความเดือดร้อนหรือความทุกข์ของผู้อื่น, รู้สึกห่วงใยด้วยความเมตตากรุณา, เช่น เห็นเด็ก ๆ อดอยากก็รู้สึกสงสาร เห็นเขาประสบอัคคีภัยแล้วสงสาร.
ซำได๋แค่ไหน
ซำหมาเหมือนหมา อย่างกับหมา
ซางว่าช่างกล้าพูด พูดออกมาได้อย่างไร ไม่อยากจะเชื่อ มักใช้ในการแสดงความแปลกใจ ในเชิงที่คิดว่าสิ่งนั้นไม่น่าจะเป็นไปได้
มาซางว่าช่างกล้าพูด พูดออกมาได้อย่างไร ไม่อยากจะเชื่อ มักใช้ในการแสดงความแปลกใจ ในเชิงที่คิดว่าสิ่งนั้นไม่น่าจะเป็นไปได้
ซุมื้อ

ทุกวัน

ซุอย่าง

ทุกอย่าง

ซุขู่ซุคน

ทุก ๆ คน

ซุอย่างซุแนว

ทุกอย่าง ทุกเรื่อง

ซุม

พรรคพวก กลุ่มคน สรรพนามบุรุษที่ 3 เรียกกลุ่มคน

ซาม

ในระหว่างที่ ระหว่างที่

ซำ

แค่