พจนานุกรมภาษาอีสานหมวด "ผ"

คำศัพท์อีสานความหมาย
ผักติ้วจัดเป็นไม้ยืนต้นผลัดใบขนาดกลาง มีความสูงของต้นเฉลี่ยประมาณ 3-12 เมตร และอาจสูงได้ถึง 35 เมตร เรือนยอดเป็นทรงพุ่มกลม โคนต้มมีหนาม กิ่งก้านเรียว ส่วนกิ่งอ่อนมีขนนุ่มอยู่ทั่วไป เปลือกลำต้นเป็นสีน้ำตาลแดง แตกล่อนเป็นสะเก็ด ส่วนเปลือกด้านในเป็นสีน้ำตาลแกมเหลือง ลำต้นมีน้ำยางสีเหลืองปนแดงซึมออกมาเมื่อถูกตัดหรือเกิดแผล ขยายพันธุ์วิธีการใช้เมล็ด เป็นต้นไม้ที่ทนแล้งได้ดี พบได้ทางภาคเหนือ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และทางภาคใต้ตอนเหนือ โดยจะขึ้นตามป่าดิบแล้ง ป่าโปร่ง ป่าเต็งรัง ป่าตามเชิงเขา และตามป่าเบญจพรรณ
ผู้ฮ้ายขี้เหร่, ไม่สวย, ไม่หล่อ, หน้าตาไม่ดี
ผักอีเลิดชะพลู, ใบชะพลู เป็นพืชในวงศ์ Piperaceae มักสับสนกับพลู แต่ใบรสไม่จัดเท่าพลูและมีขนาดเล็กกว่า ชะพลูเป็นพันธุ์ไม้ที่ชอบพื้นที่ลุ่ม มีความชื่น ขยายพันธุ์ด้วยวิธีการปักชำ โดยการเลือกกิ่งที่มีใบอ่อนและใบแก่ เด็ดใบแก่ออกและนำไปปักชำได้ ผักแค, ผักปูลิง, ผักนางเลิด ก็เรียก
ผักนางเลิดชะพลู, ใบชะพลู เป็นพืชในวงศ์ Piperaceae มักสับสนกับพลู แต่ใบรสไม่จัดเท่าพลูและมีขนาดเล็กกว่า ชะพลูเป็นพันธุ์ไม้ที่ชอบพื้นที่ลุ่ม มีความชื่น ขยายพันธุ์ด้วยวิธีการปักชำ โดยการเลือกกิ่งที่มีใบอ่อนและใบแก่ เด็ดใบแก่ออกและนำไปปักชำได้ ผักแค, ผักปูลิง, ผักอีเลิด ก็เรียก
ผักปูลิงชะพลู, ใบชะพลู เป็นพืชในวงศ์ Piperaceae มักสับสนกับพลู แต่ใบรสไม่จัดเท่าพลูและมีขนาดเล็กกว่า ชะพลูเป็นพันธุ์ไม้ที่ชอบพื้นที่ลุ่ม มีความชื่น ขยายพันธุ์ด้วยวิธีการปักชำ โดยการเลือกกิ่งที่มีใบอ่อนและใบแก่ เด็ดใบแก่ออกและนำไปปักชำได้ ผักแค, ผักอีเลิด, ผักนางเลิด ก็เรียก
ผักแคชะพลู, ใบชะพลู เป็นพืชในวงศ์ Piperaceae มักสับสนกับพลู แต่ใบรสไม่จัดเท่าพลูและมีขนาดเล็กกว่า ชะพลูเป็นพันธุ์ไม้ที่ชอบพื้นที่ลุ่ม มีความชื่น ขยายพันธุ์ด้วยวิธีการปักชำ โดยการเลือกกิ่งที่มีใบอ่อนและใบแก่ เด็ดใบแก่ออกและนำไปปักชำได้ ผักอีเลิด, ผักปูลิง, ผักนางเลิด ก็เรียก
ผิสบริมฝีปาก
ไผใคร
ผญาหย่อยคำไพเราะ คำผญา
เผยเปิด, อ้า, เผยอ, แง้ม เขย ก็เรียก
ผู้ข่าข้าพเจ้า
ผู้ลังคนบางคน
ผัดขัด ปัด กวาด เช็ด ถู เพื่อให้สะอาดสวยงาม
ผักชีลาวผักชีลาว
ผักขะแยงผักแขยง บางทีก็เขียนว่า ผักกะแยง
ผักกะแยงผักแขยง บางทีก็เขียนว่า ผักขะแยง
เผิ่นคนอื่น, เขา (คนที่กำลังถูกพูดถึง)
ผลคุนเดือนผลคุนคือเดือน ๔ ตกในราวเดือนมีนาคม (ป.ส. ผคฺคุณ).
ผะคมไหว้ แผลงมาจากบังคม.
ผะอมตลับมีเชิง ฝามียอด.
ผาติกรรมการทำให้เจริญ หมายถึง พระสงฆ์จำหน่ายครุภัณฑ์ หรือจำหน่ายของเสียทำให้ดี.
ผีพรายผีจำพวกหนึ่ง จำแลงกายเป็นเหมือนนกเค้า ถ้าเรือนใดมีหญิงคลอดผีพรายนี้จะบินมารอกินเลือดที่คลอด คนโบราณจึงต้องนอนเฝ้าถ้าลูกหลานคลอดลูก อย่างว่า ผ่อเห็นเดือนด่วนแจ้งพ้นพุ่งเขาเขียว พุ้นเยอ ฉายาเฮียงฮ่มดอยดาวซ้าย เหนเหนฮ้องแกวแกวกอระวีก พรายป่าเป้ายูงผู้ส่งเสียง (สังข์).
ผีสม่อยดงผีดง ในดงไม่ว่าดงเล็ก ดงใหญ่ จะมีทรัพยากรนานาชนิดหนาแน่น ถ้าไม่มีผู้รักษาปล่อยให้เป็นไปตามสภาพ คนอันธพาลสันดานหยาบจะมาขุดค้นหาบขนเอาไปกินไปใช้ ผีที่เฝ้ารักษาดงเรียกว่า ผีสม่อยดง อย่างว่า ผีอยู่พื้นทังเถ้าสม่อยดง (กาไก).
ผีสางผีที่ดุร้ายคล้ายเสือ เรียก ผีสาง อย่างว่า ผีสางฮ้ายผกจอบกินหวาน บ่ท่อคนเฮาหลอนหลอกกินกันแท้ (ภาษิต).
ผีเฮ็ดแกล้งทำ เช่น ไม่เจ็บแกล้งทำเป็นเจ็บ ไม่ไข้แกล้งทำเป็นไข้ เรียก ผีเฮ็ด อีกอย่างหนึ่ง คนที่ผีเข้าเจ้าสูญ เพราะล่วงเกินจารีตประเพณีเรียก ผีเฮ็ด คนที่เคารพนับถือหรือผู้เถ้าผู้แก่หรือนับถือผี จะมีอายุยืน อย่างว่า ยำผีเถ้า ยำเจ้ายืน (ภาษิต).
แผวทะลุ อย่างว่า แม้นว่าดำดินดั้นธรณีก็แผวซอด (กาไก).