พจนานุกรมภาษาอีสานหมวด "ฝ"

คำศัพท์อีสานความหมาย
ฝั้นกันกอดจูบกัน
ฝิงไฟผิงไฟ
ฝดผด เม้ดเล็กๆ หรือผื่นที่ขึ้นตามผิวหนัง เมื่อถูกอากาศร้อนจัด เรียก ฝด.
ฝดเหื่อเม็ดเล็กๆ ของเหื่อที่ขึ้นตามผิวหนัง ซึ่งเกิดเพราะความร้อนเรียก ฝดเหื่อ.
ฝดแดดเม็ดเล็กๆ ที่ขึ้นตามตัวเมื่อเวลาถูกแสงแดดร้อนจัดกระทบร่างกาย เรียก ฝดแดด.
ฝอกดุร้าย สุรุ่ยสุร่าย หญิงที่สุรุ่ยสุร่าย ไม่รู้จักประหยัดเก็บกำ อย่างว่า ได้เมียผู้ฝอกพอปานแก่ไม้ทางปลาย (กาพย์ปู่).
ฝอกฝนเคี่ยวเข็ญ เข้มงวด เช่น ฝอกฝนลูกหลาน ฝอกฝนงัวควาย.
ฝอดพรายน้ำ เม็ดเล็กๆ ผุดขึ้นมาลอยกระจายเป็นแนวยาวไปตามน้ำ เรียก ฝอดน้ำ ไพน้ำ ก็ว่า.
ฝอยมูลฝอยที่เกิดจากการเหลาตอกไม้ไผ่ หรือเศษใบไม้หรือหญ้าที่ตกเรี่ยราดอยู่ตามบริเวณบ้าน เรียก ฝอย ขี้ฝอย ก็ว่า อย่างว่า เห็นว่ากองฝอยน้อยอย่ากลอยใจฟ้าวนั่ง ลางเทื่องูอยู่ลี้ในหั้นชิตอดตายบ่ฮู้ (ย่า).
ฝักสิ่งที่หุ้มเมล็ดผลไม้เรียก ฝัก เช่น ฝักถั่ว ฝักเข้าโคด เป็นต้น.
ฝักแคชะนวนบั้งไฟเรียก ฝักแค กะนวนหมากแปบ ก็ว่า.
ฝักดาบปลอกที่สวมดาบ ทำด้วยไม้ หนัง หรือทองเหลือง มีรูปคล้ายดาบ เรียก ฝักดาบ.
ฝักฝ่ายพวก ข้าง อย่างว่า ชอบที่มหากษัตริย์เจ้าใจคามคึดใคร่ เดิมดั่งสองฝ่ายฟ้าเฮาฮู้แฮกกลาง พ่อแล้ว (สังข์).
ฝักใฝ่เอาใจใส่ ผูกพัน อย่างว่า เมือเยอผู้เผ่าท้าวทังนาฏนงศรี อวนเอย คือคู่ดำดวนดวงใหม่หอมโฮยเฮ้า ภุมรีดิ้นแดดอมดมกลิ่น ฝักใฝ่ไว้ซอนเกล้ากล่อมผม (ฮุ่ง).
ฝักหลอกใยที่แมลงทำหุ้มตัว หรือรังที่หุ้มตัวไหม เรียก ฝักหลอก ถ้ารังนั้นลีบเรียก ฝักหลอกลีบ ฝักหลอกหลีบ ก็ว่า.
ฝั่งตลิ่ง ที่ดินริมน้ำ ชายน้ำ เรียก ฝั่ง ตลิ่งชันเรียก ฝั่งชัน อย่างว่า เมื่อนั้นชะพู่เนื้อสองอ่อนอวนศรี นูเนือสองสั่งกันกวนไห้ แต่นั้นเทพีง้อมงามเฉลียวต้านตอบน้องนี้คือคู่ไม้แฝงเฝ้าฝั่งชัน (ฮุ่ง).
ฝัดกระพือข้าวกับแกลบให้ออกจากกัน เรียก ฝัดเข้า อย่างว่า กะด้งฝัดเข้าเทียวเด้าแต่โมม สองมือโจมเทิงทิกเทิงฮ่อน ให้กูเด้าเสียก่อนมันจั่งชิไค มันชิมีกำไรกว่าด้งกว่าด้ง (บ.).
ฝั้นฟั่น เอาเชือกสองเส้นมาบิดเข้าเป็นเส้นเดียวกัน เรียก ฝั้น เช่น ฝั้นเชือก ฝั้นปอ.
ฝั้นเกี่ยวข้อง พัวพัน การเกี่ยวข้องเรียก ฝั้น ฝั้นเฝือ เฝือฝั้น ก็ว่า อย่างว่า หลอนว่าแนนกล่อมฝั้นกันแท้แต่พรหม (ขุนทึง) ฮักฮ่วมไว้ฮอยฝั้นสิ่งฝัน (กาไก) ม่างม่างนิ้วเจ้าฮุ่งเชยชม มือทวยฮัดโฮบนางเฝือฝั้น สองสงวนกลั้วกลมกลืนกินกลิ่น หน้าต่อหน้าชมสบั้นกล่อมบรรท์ (ฮุ่ง).
ฝ่าชื่อพรรณไม้ชนิดหนึ่งในจำพวกมะไฟ เม็ดข้างในเป็นสีชมพู มีรสเปรี้ยวเรียก หมากฝ่า อย่างว่า คับคั่งล้นเฟืองฝ่านาวกาน (สังข์).
ฝ้ามัว หมอง หน้าที่มีจุดดำๆ ด่างๆ เรียก หน้าเข้าฝ้า อย่างว่า กินตับกบหน้ามอม กินตับกะปอมหน้าเข้าฝ้า (บ.).
ฝาดรสชนิดหนึ่งทำให้ฝืดคอ น้ำลายแห้ง กลืนน้ำไม่ลง เรียก รสฝาด เช่น รสหมาก รสหมากโก เป็นต้น.
ฝานปาด เชือด เฉือนบางๆ เรียก ฝาน เช่น ฝานหมากหุ่ง ฝานหมากม่วง ฝานหมากมี้ อย่างว่า สุกอยู่ต้นบ่ปานฝานหัวบ่ม ยาบ่มให้บ่ปานใภ้บ่มเอา (กลอน).
ฝ่าฝืนขัดขืน ละเมิด อย่างว่า เลยเล่าฝืนฝากท้าวทังค้ายขาบพระอินทร์ (สังข์).
ฝาเมืองสมบัติของเมือง ได้แก่ มีโยธาทหารผู้แกล้วกล้า (คลองสิบสี่).
ฝายทำนบกั้นน้ำ คันดินกั้นน้ำ เรียก ฝาย อย่างว่า ดั่งฝูงหาญฆ่าขาตายจมมอด ยังเล่าข้อนคือน้ำยื่งฝาย (ฮุ่ง) แสนจักปั้นแม่น้ำฝายต้อนหากขาดกลาง (กา).
ฝ่ายข้าง พวก ส่วน อย่างว่า ยังเล่าเห็นแนนเบื้องอุดรนัคเรศ เหมือนจักได้ฝ่ายน้ำภายนั้นตื่มมา (ฮุ่ง).
ฝ่ายตำแหน่งปกครองของลาวสมัยโบราณเรียก ฝ่าย ปัจจุบันฝ่ายเท่ากับกำนัน ถ้าชื่อเดชก็เป็นฝ่ายชัยเดช ถ้าชื่อพิมพ์เป็นฝ่ายชัยพิมพ์.
ฝ้ายชื่อพรรณไม้ชนิดหนึ่ง ลำต้นเล็กลูกกลมคล้ายผลมะพลับ ข้างในเป็นปุยเหมือนปุยนุ่น มีสีต่างๆ ใช้สำหรับทอผ้า ผ้าที่ทอด้วยฝ้ายเรียก ผ้าฝ้าย อย่างว่า ตั้งหากขนอ่อนเกลี้ยงปานฝ้ายดีดผง (ผาแดง).
ฝาละไงเครื่องปิดหม้อ เรียก ฝาละไงหม้อ ปิดไห เรียก ฝาละไงไห ปิดปากหอย เรียก ฝาละไงหอย.
ฝาละเอิงภาชนะใส่อาหาร ใช้ดินปั้นใหญ่กว่าปาละมี เรียก ฝาละเอิง.
ฝ่าวแผ่วเบา เสียงแผ่วเบาดุขคนเป็นไข้กำลังจะสิ้นใจ หรือคนที่ทำอะไรสักอย่าง แต่ไม่ต้องการให้ใครรู้อย่างว่า ฟังเสียงเว้าสังมาเป็นฝ่าวฝ่าว เสียงปากเว้ามุ่นมู้คือชู้เจ้าอยู่กรรม (ขุนทึง).
ฝาเฮือนฝาสำหรับกั้นเรือน เรียก ฝาเฮือน อย่างว่า ราชควงตั้งเวสณฑ์ผาสาท ฝาก่อแก้วเฮืองเข้มควี่วรรณ (สังข์).
ฝิงผิง ผิงแดด เรียก ฝีงแดด ผิงไฟเรียก ฝีงไฟ อย่างว่า จงค่อยพากันเหล้นฮิมเฮือนฝีงแดด (เวส-กลอน).
ฝีแฝดฝาแฝด กล้วยที่ติดกันเรียก กล้วยฝีแฝด ลูกที่คลอดออกมาครั้งละสองคนขึ้นไป เรียก ลูกฝีแฝด.
ฝุ่นปุ๋ย ปุ๋ยหมักขี้วัวขี้ควาย ต้นไม้ใบหญ้าทุกชนิด เรียก ฝุ่น ขี้ฝุ่น ก็ว่า อย่างว่า หาบฝุ่นใส่นาขุน (ภาษิต).
เฝิกฝึก ฝึกสอนลูกหลานให้มีความรู้ความประพฤติดี เรียก เฝิกลูกเฝิกหลาน ฝึกวัวควายให้เป็นคาดเป็นไถ เรียก เฝิกงัวควาย.
เฝียดเฉียด ใกล้ ชิด อย่างว่า วาเยศยู้ไหลฝ้าเฝียดดอย (สังข์).
เฝียดกราบ ทูล อย่างว่า ข้าเฝียดถ้อยกลอยกล่าวคำวอน (ฮุ่ง).
เฝือเครื่องมือสำหรับค้นเครื่องหูก เรียก หลักเฝือ.
เฝือถัก เอาเส้นด้ายไขว้กันให้เป็นลวดลายต่างๆ เรียก เฝือ.
เฝือพัวพัน เกี่ยวพัน อย่างว่า ฮักบ่เอื้อเฝือฝั้นกล่อมพระไมติ์ (กาไก) ชื่อว่านอนหลับน้องยังฝันเฝือพี่ (ฮุ่ง).