พจนานุกรมภาษาอีสานหมวด "ม"

คำศัพท์อีสานความหมาย
หม่องบริเวณ, ย่าน, แถว, ตรง
ม่อต้อคนที่มีรูปร่างเตี้ยและอ้วน
มักรัก,ชอบ
เมือบ้านกลับบ้าน
แมงจินูนแมลงนูน แมลงนูนเขียวเป็นด้วงที่มีสีสันสวยงามเป็นที่สนใจแก่ผู้พบเห็น อาหารตัวเต็มวัยได้แก่ใบไม้พืชในวงศ์ ตะแบก ( Lythraceae ) แต่หากนำมาเพาะเลี้ยงสามารถให้กล้วยเป็นอาหาร เขตแพร่กระจาย ตั้งแต่อินเดีย พม่า ลาว กัมพูชา และทั่วทุกภาคของประเทศไทย โดยจะมีระยะการเปลี่ยนแปลงที่สำคัญ 4 ระยะ คือ ระยะไข่ ระยะตัวอ่อนหรือหนอน ระยะดักแด้ ระยะตัวเต็มวัย ตัวหนอนมีขาสามคู่ ไม่มีขาเทียม ตัวเต็มวัยมีสีเขียววาว มีสวนขอบของส่วนหัว ลำตัวและปีกเป็นสีทองแดงด้านใต้ท้องและส่วนขามีสีทองแดง มีระยางค์สัมผัสที่ส่วนหัว 2 คู่ มีกราม 2 คู่ และหนวด 1 คู่ แบบใบไม้ lamellate แมลงนูนเขียวยังเป็นแมลงที่ได้รับความสนใจของผู้เลี้ยงแมลงในกลุ่มด้วงจากต่างประเทศ และมีการนำแมลงนูนเขียวมาบริโภคเป็นอาหาร แมงกินูน, แมงอีนูน ก็เรียก
แมงกินูนแมลงนูน แมลงนูนเขียวเป็นด้วงที่มีสีสันสวยงามเป็นที่สนใจแก่ผู้พบเห็น อาหารตัวเต็มวัยได้แก่ใบไม้พืชในวงศ์ ตะแบก ( Lythraceae ) แต่หากนำมาเพาะเลี้ยงสามารถให้กล้วยเป็นอาหาร เขตแพร่กระจาย ตั้งแต่อินเดีย พม่า ลาว กัมพูชา และทั่วทุกภาคของประเทศไทย โดยจะมีระยะการเปลี่ยนแปลงที่สำคัญ 4 ระยะ คือ ระยะไข่ ระยะตัวอ่อนหรือหนอน ระยะดักแด้ ระยะตัวเต็มวัย ตัวหนอนมีขาสามคู่ ไม่มีขาเทียม ตัวเต็มวัยมีสีเขียววาว มีสวนขอบของส่วนหัว ลำตัวและปีกเป็นสีทองแดงด้านใต้ท้องและส่วนขามีสีทองแดง มีระยางค์สัมผัสที่ส่วนหัว 2 คู่ มีกราม 2 คู่ และหนวด 1 คู่ แบบใบไม้ lamellate แมลงนูนเขียวยังเป็นแมลงที่ได้รับความสนใจของผู้เลี้ยงแมลงในกลุ่มด้วงจากต่างประเทศ และมีการนำแมลงนูนเขียวมาบริโภคเป็นอาหาร แมงจินูน, แมงอีนูน ก็เรียก
แมงอีนูนแมลงนูน แมลงนูนเขียวเป็นด้วงที่มีสีสันสวยงามเป็นที่สนใจแก่ผู้พบเห็น อาหารตัวเต็มวัยได้แก่ใบไม้พืชในวงศ์ ตะแบก ( Lythraceae ) แต่หากนำมาเพาะเลี้ยงสามารถให้กล้วยเป็นอาหาร เขตแพร่กระจาย ตั้งแต่อินเดีย พม่า ลาว กัมพูชา และทั่วทุกภาคของประเทศไทย โดยจะมีระยะการเปลี่ยนแปลงที่สำคัญ 4 ระยะ คือ ระยะไข่ ระยะตัวอ่อนหรือหนอน ระยะดักแด้ ระยะตัวเต็มวัย ตัวหนอนมีขาสามคู่ ไม่มีขาเทียม ตัวเต็มวัยมีสีเขียววาว มีสวนขอบของส่วนหัว ลำตัวและปีกเป็นสีทองแดงด้านใต้ท้องและส่วนขามีสีทองแดง มีระยางค์สัมผัสที่ส่วนหัว 2 คู่ มีกราม 2 คู่ และหนวด 1 คู่ แบบใบไม้ lamellate แมลงนูนเขียวยังเป็นแมลงที่ได้รับความสนใจของผู้เลี้ยงแมลงในกลุ่มด้วงจากต่างประเทศ และมีการนำแมลงนูนเขียวมาบริโภคเป็นอาหาร แมงกินูน, แมงจินูน ก็เรียก
แมงบ้งบุ้ง, หนอนผีเสื้อ, ตัวหนอนของแมลง มักจะใช้เรียกหนอนที่มีขนปกคลุม บ้ง, บ้งขน, แมงบ้งขน, หนอนบ้ง ก็เรียก
แมงบ้งขนบุ้ง, หนอนผีเสื้อ, ตัวหนอนของแมลง มักจะใช้เรียกหนอนที่มีขนปกคลุม บ้ง, บ้งขน, แมงบ้ง, หนอนบ้ง ก็เรียก
บ่แม่นไม่ใช่
ม้างทำลาย
แม่นใช่ คำว่า แม่น ภาษาอีสานจะออกเสียงว่า แม็น (เสียงสั้น) จะไม่ได้ออกเสียง แม่น ที่แปลว่า เที่ยงตรง ถูกต้อง
แม่นบ่ใช่ไหม ใช่หรือไม่ ใช่หรอ
มื้อฮือมะรืน
มื้อวัน
แม่นอยู่บ้อใช่จริงหรือ
ม่วนสนุก
มักหลายชอบมาก
ม่อใกล้
มื้อนั่นวันนั้น
ม้อย (ค่ำ)ค่ำลงทีละนิดๆ
ม้มพ้น
มื้อซืนสองวันก่อน
มื้อวานเมื่อวาน
มื้ออื่นพรุ่งนี้
มุนอุ้ยปุ้ยแหลกละเอียด
มิดจีลีเงียบสนิท
มุนแหลกเป็นผุยผง,ละเอียดยิบ
มืดตึ๊บมืดแปดด้าน นึกอะไรไม่ออก
มีแฮงสดชื่น,กระปรี้กระเปร่า
แมงงอดแมลงป่อง
มูลมังมรดก
มักย่องบ้ายอ
มะยิบ มะยอยเล็กๆน้อยๆ นิดๆหน่อยๆ
หม่าข้าวแช่ข้าวสาร (ข้าวเหนียว) ให้น้ำให้ข้าวอ่อนก่อนนำไปนึ่ง
หมากนาวมะนาว
หมากสีลาทับทิม
หมากแงวคอแลน เป็นผลไม้ป่า ภายนอกเหมือนลิ้นจี่แต่ลูกเล็กประมาณองุ่น เนื้อด้านในเหมือนเนื้อเงาะแต่รสชาติเหมือนลิ้นจี่ รสชาติเปรี้ยวนำหวาน เมล็ดเหมือนเงาะ
หมากเขือเทศมะเขือเทศ
หมกห่อหมก เป็นการทำอาหรโดยห่อด้วยใบตอง ใบยอ หรือใบอื่น ๆ โดยคนอีสานจะนิยมนำไปเผาไฟ หรือนึ่ง
มกรมังกร ชื่อ ดาวราศีที่ ๑๐ ตรงกับเดือนมกราคม อย่างว่า วิเศษสร้อยพระศุกร์เน่งในตุล ดาวพหัสเนาในกรกฎฮ่วมเฮียงกงแก้ว อังคารเข้าสูญมะกรเนาเน่ง ราหูแผ่นแผ้วผันฮั้งฮ่วมกุมภ์ (ฮุ่ง).
มตกะคนตายแล้ว ผู้ตายแล้ว (ป.).
มโนกรรมการคิด ความคิด (ป. มโนกมฺม).
มโนราห์ศิลปะการแสดงพื้นเมืองอย่างหนึ่งของภาคใต้ โนรา ก็ว่า.
มยุรีนกยูงตัวเมีย อย่างว่า สองขอกข้างเสียงส่ำมยุรี สังคาเนืองผ่าคอยดงไม้ ลางตัวมีเมียแล้ววางแขงไว้คู่ ตัวอยู่บ้านกวนไห้ฮ่ำไฮ (ฮุ่ง).
มรความตาย (ป.).
มรณกรรมความตาย.
มรณธรรมมีความตายเป็นธรรมดา (ป.).
มวลทั้งหมด ทั้งสิ้น อย่างว่า แม้นชิเงินคำล้นมณีกองแก้วหลาก หลายส่ำถ้วนถวายน้องมอบมวล พี่แล้ว (สังข์).
มหกรรมการฉลอง การบูชา.
มหายุทธกรรมการรบใหญ่ อย่างว่า มหายุทธกรรมบั้นเล็วสรวงเศิกใหญ่ แล้วท่อนี้ถวายไท้พระยอดคุณ แท้แล้ว (สังข์).
หม่องตรงที่ ณ เวิ้ง ลาน บริเวณ
มอดเมี้ยนตาย อย่างว่า จักให้มามอดเมี้ยนหลานชีพเสียชีวัง ว่ารือ ย้านท่อมาเชยตาวต่อตูตายเมี้ยน (สังข์).
มัณฑนศิลป์ศิลปการออกแบบและตกแต่งผลิตกรรมหรืองานช่าง.
มันแหลวมันเปลว
ม่างเสียงดังอย่างนั้น เช่น เสียงเคาะปางฮาดดังม่าง ม่างม่าง ก็ว่า.
มางสะเนื้อของคนและสัตว์ เรียก มางสะ มังสะ ก็ว่า (ป. มํส).
มาตุลานีป้าสะใภ้ น้าสะใภ้ (ป.ส.).
มายาการลวง การแสร้งทำ เล่ห์กล มารยา ก็ว่า อย่างว่า มันก็ทำเพศหน้าเหลียวปิ่นไปมา มายาผีหลอกลวงคนใบ้ ประสงค์เสียงส้ามเชิงเสนห์อ้อยอิ่น เมื่อนั้นภูวนาถเจ้าจรดั้นดุ่งเถิง (สังข์) (ป.).
มุ่นแหลก ละเอียด ตำจนแตกละเอียดเรียก มุ่น มุ่นมิน ก็ว่า อย่างว่า มันก็แข็งใจตั้งเขียวดวเดินฟั่ง สะดุดด่วนต้องผาม้างมุ่นมิน (สังข์).
เมือกลับไป
แม่เย้าแม่เฮือนหญิงผู้ปกครองเรือนให้คนภายในเรือนอยู่เย็นเป็นสุข มีความสามัคคีพร้อมเพรียงเป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกัน เรียก แม่เย้าแม่เฮือน แม่ย้าว ก็ว่า.
แมงหิ่งห้อยชื่อแมงชนิดหนึ่ง มีแสงเรืองๆ ที่ก้น เรียก แมงหิ่งห้อย.
โม่มกลืนกินโดยไม่เคี้ยวให้แหลกเสียก่อน เรียก โม่ม อย่างว่า กูจักกินไตตับโม่มมันตางเหมี้ยง (สังข์).
โมลีโลกผู้เป็นจอมแห่งโลกคือพระพุทธเจ้า.
เมิดคำสิเว้าไม่มีอะไรจะพูด/พูดไม่ออก
เมิดหมด
หมุ่นอุ้ยปุ้ยแหลกไม่มีชิ้นดี/เหลวแหลก/แหลกลาน
แม่มานสตรีที่กำลังตั้งครรภ์, หญิงตั้งครรถ์
โหม่มลึดกลืนโดยไม่เคี้ยว