พจนานุกรมภาษาอีสานหมวด "ว"

คำศัพท์อีสานความหมาย
เว่าพื้นนินทา พูดลับหลัง
เว่าม่วนพูดเพราะ
แวแวะ
เว้าพูด
เว้ากันพูดกัน
เว่าหลายพูดมาก
ว่าแม่นหยังนึกว่าอะไร
ไวเร็ว
เว้ามวนซวนหัว พูดตลกขบขันน่าหัวเราะ
แว่ไปมาหาสู่ เยี่ยมเยือน ความหมายคล้ายกับภาษากลางคำว่า แวะ
วาดแบบแผน บุคลิก
วอกลิงโบราณเรียก วอก ที่เรียกว่าวอกเพราะเรียกตามอาการของมัน มันแสดงกิริยาอาการวอกแวก จึงเรียกมันว่า วอก อย่างว่า กำเนิดแท้ทุกข์ยิ่งญิงชาย ในโลกาไป่ปุนใผเพี้ยง ท่อประสงค์สามน้อยกุมารเพียรพาก เล็มลูกไม้ประดาด้ามวอกวาง (สังข์).
วอกยุบ โหว่ โบ๋ แก้มยุบ เรียก แก้มวอก แก้มโหว่ แก้มตอบ ก็ว่า.
วองเปรียว คนที่มีลักษณะตื่นตกใจง่าย เรียก คนวอง อย่างว่า ไวหลายถืกมอง วองหลายถืกข่าย (ภาษิต).
ว่องฟันที่หลุดออกสองหรือสามซี่ เรียก แข้วว่อง.
ว่อนว่อนเสียงดังในระยะใกล้ อย่างว่า นางก็ว่อนว่อนฮ้องเทิงง่าสาขา (ผาแดง) ฟังยินว่อนว่อนก้องตีเสบเพลงระบำ พุ้นเยอ เสียงนันในมุณเทียรเกิ่งดาวดิงส์ฟ้า ผ่อเห็นฮว่านฮวานเข้มสูรย์แสงเฮืองเฮื่อ พุ้นเยอ เมื่อนั้นเจ้าติ่วสร้อยเตินตั้งเลียบพาน (สังข์).
ว้อนว่อนเสียงดังในระยะไกล อย่างว่า ฟังยินตาเวาฮ้องเทิงภูว้อนว่อน พุ้นเยอ แดดแฮ่งฮ้อนดังก้องส่งเสียง (ฮุ่ง) ฟังยินชะนีฮ้องแคมดงว้อนว่อน (ฮุ่ง).
วอยวอยลมพัดเอื่อยๆ เรียก ลมพัดวอยวอย อย่างว่า เดือนหกค้อยวอยวอยลมล่วง (ผาแดง) เดินรีบเร่งเรียก วอยวอยข้าม อย่างว่า วอยวอยข้ามหลายหลึมหิมเวศ แม้งหนึ่งเถิงเขตใกล้พิมานแก้วพี่ตน (ฮุ่ง) กำลังจะสิ้นใจตาย เรียก วอยวอยมุด อย่างว่า วอยวอยมุดมอดไปวางน้อย (กาไก).
วอวอเสียงดังอย่างนั้น เช่น เสียงคนพูดคุยโอ้อวด อย่างว่า อันนี้ขอให้หลานจื่อไว้จนกระดูกแขวนคอ อย่าได้วอวอเสียงลื่นคนทังค้าย เห็นว่ามีสุขแล้วบ่เหลัยวแลพวกเพื่อน คันแม่นสุขบ่ล้วนชิเหลียวหน้าเบิ่งใผ (ย่า).
วังเวินวังวน บริเวณน้ำลึกที่มีน้ำไหลวน เรียก วังเวิน อย่างว่า แก้มเปิ่นเวิ่น แก้มเจ้าเปิ่นเวิ่น ขี้กะเต๋อวังเวินไหลเลาะน้ำเชินอยู่ย้าวย้าว (กลอน) เมื่อนั้นผู้ก่งท้าวเถิงที่ลินคำ แสนวังเวินย่านยาวไหลก้อง มีทังจำปีพร้อมจำปาเดียระดาษ ฮสดอกไม้โฮยเฮ้าทั่วไพร (ฮุ่ง).
วิดวักน้ำ หรือสาดน้ำเรียก วิดน้ำ หวิดน้ำ สาน้ำ ก็ว่า อย่างว่า ตกตาได้จับคันโซ้ลงหนองสาสาด ชิฟาดให้แห้งเอาปลาต้มใสง่าย (ผญา).
วินอาการหน้ามืดตาลาย เรียก วินหัว อย่างว่า ตาเหลือกค้างเป็นม้าป่วงวิน (กา).
วีเครื่องโบกหรือพัดเรียก วี สานด้วยตอกไม้ไผ่ ใบตาล หรือใบลาน อย่างว่า อยู่ท่งอย่าสานวี อยู่ดีอย่าถามหมอ (ภาษิต).
วีชื่อดาวจำพวกหนึ่ง กระพริบถี่มาก เรียก ดาววี มีดาวหมากค่าง และดาวสิงห์ ดาวช้าง อย่างว่า แม้งหนึ่งวีค่างค้ายดาวสิงห์เสด็จด่วน (สังข์) วีค่างค้ายกุญชโรเงยเงิก (สังข์) ท้าวฮุ่งฮ้อนรัตนาสน์นงวอน ชะบองบาแจ่มเจืองจงชู้ เมิลเห็นฮองฮองเหลื้อมวีคางคุมคู่คำฮุ่งผู้แพงล้านพี่ตน (ฮุ่ง).
วีโบก พัด ลมโบกหรือพัด เรียก ลมวี อย่างว่า ชมชื่นล้อมแฝงเฝ้าแกว่งวี (กา) พร่างพร่างข้าไกวแกว่งวีคำ (สังข์) คำคาดต้องเท้าทั่วเถิงทวาร ดูเหลือหลายหลากแกวทำไว้ เชียงบานแจ้งจักงามแวนยิ่ง พระบาทผู้แก่นไท้เนานั่งสาววี (ฮุ่ง).
วีปา ขว้าง ปาค้อนใส่มะม่วง เรียก วีค้อนใส่หมากม่วง.
วึขยายออก กระจายออก.
วึดวึดเสียงดังอย่างนั้น เช่น เสียงแกว่งค้อนดังวึดวึด.
วึ่นวึ่นเสียงดังอย่างนั้น เช่น เสียงลมพัดแรงดังวึ่นวึ่น.
วึ้นวึ้นเสียงดังอย่างนั้น เช่น เสียงวัวแตกฝูงดังวึ้นวึ้น.
วึบไฟลุกไหม้ทันทีทันใด เรียก ไฟลุกวึบ.
วืกจมูกที่แหว่งขนาดกลาง เรียก ดังวึก.
เวียกการงาน ธุระ หน้าที่ ภาระ กิจการที่ต้องทำทุกอย่าง
แวงรุ่น หนุ่ม ชายที่กำลังแตกเนื้อหนุ่ม เรียก บ่าวแวง หญิงที่กำลังแตกเนื้อสาว เรียก สาวแวง.
ไวเร็ว รีบ คล่อง พลัน ทันทีทันใด อย่างว่า เทียวทางท่งแดดวอน เทียวทางดอนแดดไหม้ ถกขาไวให้ฮีบฟ้าวหาฮ่ม (กลอน).
วจีกรรมการพูด การกระทำทางวาจา (ป. วจีกมฺม).
วนะป่าไม้ ดง.
วนัสป่า (ป.ส.).
วนิดาหญิง หญิงสาว (ป.ส. วนิตา).
วรรณกรรมงานหนังสือ.
วสีผู้ชำนะตนเอง ผู้สำรวมอินทรีย์ ผู้ตัดกิเลส ผู้ชำนาญ (ป.).
วักวักอาการที่เด็กสั่นเพราะความหนาว
วันแถวันที่พระปลงผมเรียก วันแถ เดือนหนึ่งข้างแรมปลงวันแรม ๑๔ ค่ำ ข้างขึ้นปลงวันขึ้น ๑๔ ค่ำ ปัจจุบันปลงเดือนละครั้ง คือปลงในวันขึ้น ๑๔ ค่ำของทุกเดือน วันปลงผมเรียก วันแถ มื้อแถ ก็ว่า.
วันโลกาวินาสวันเสีย วันอาภัพ วันอัปมงคล เรียก วันโลกาวินาส วันโลกาวินาสโบราณให้โฉลกไว้ดังนี้ ทิตย์สี่สัน จันทร์หกฐาน คารสิบสุด พุธสามทัศ พฤหัสแปด ศุกร์เก้า เสาร์หนึ่ง จะทำการอันเป็นมงคลใดๆ ให้เว้นวันโลกาวินาส (ประเพณี).
วันแฮมวันพระจันทร์เริ่มอับแสงไปโดยลำดับ นับตั้งแต่แรม ๑ ค่ำไปจนถึงแรม ๑๕ ค่ำ เรียก วันแฮม การจะทำพิธีมงคลใดๆ เช่น ปลูกเฮือนขึ้นบ้านใหม่ ทำบุญบวชทำบุญบ้านหรืองานฉลอง โบราณมักเลือกเอาวันข้างขึ้น เพราะวันข้างขึ้นถือว่าเป็นวันเจริญรุ่งเรือง.
วับวับอาการกวักมือไวๆ เรียก กวักมือวับวับ เดินเร็วๆ เรียก ย่างวับวับ.
วัปปะการหว่านพืช (ป.).
วัมมิกจอมปลวก (ป. วมฺมิก).
วัยเขตอายุ ระยะของอายุ (ป.ส. วย).
วัยรุ่นวัยย่างเข้าสู่วัยหนุ่มสาว.
วัยวุฒิความเป็นผู้ใหญ่โดยอายุ (ป. วยวุฑฺฒิ).
วัลลภคนสนิท ผู้ชอบพอ คนโปรด คนรัก (ป.ส.).
วัลลีเถาวัลย์ เครือเถา ไม้เถา (ป.ส.) อย่างว่า เล็งฟากฟ้าคือนาคลายวัลลิ์ ลางตัวแปรม่ายเมียงเมิลซ้าย ชะพึบพร้อมคุชสิงห์ฉันย่าง บางเคี่ยนย้ายดูดั่งกินรอน (ฮุ่ง)..
วาดร่างลวดลายหรือการเขียนรูป อย่างว่า คือดั่งพรหมวาดไว้แมนฟ้าฮูปเดียว (กา).
วายามะความพยายาม ความหมั่น ความบากบั่น (ป.).
วารณช้าง (ป.ส.) วารณกร น. งวงช้าง (ส.).
วิ่นตกใจ กลัวเกรง อย่างว่า ฝันว่าข้าต่างด้าวเดินฮอดเฮียงสาร สีสันคือดั่งโขนเขาแต้ม จาระจาเข้มคำฟุนซึกซาก ภูวนาถน้อยใจวิ่นหว่ากลัว (สังข์).
วินาศกรรมการลอบทำลายหรือเผาผลาญทรัพย์สินของศัตรู.
วินิจตรวจตรา พิจารณา.
วิปัสสนากรรมฐานอุบายเรืองปัญญาเมื่อเจริญสมถกรรมฐานแล้ว กิเลส ๓ จะลดน้อยถอยลง แต่ก็ไม่หมดสิ้นไปจากใจ ต้องเจริญวิปัสสนากรรมฐานต่ออีก คือ ยกขันธ์ ๕ อายตนะ ๑๒ ธาตุ ๑๘ อินทรีย์ ๒๒ อริยสัจ ๔ ปฎิจจสมุปบาท ๑๒ ขึ้นมาพิจารณาอีก จนให้เห็นขันธ์ ๕ เป็นอนิจจัง ทุกขัง อนัตตา เกิดนิพพิทาความเบื่อหน่าย วิราคะหายความกำหนัด วิมุตติความหลุดพ้น วิสุทธิความหมดจดกายและจิต ถึงที่สุดแห่งทุกข์ คือ พระนิพพาน กิเลส ๓ คือ ราคะ โทสะ และโมหะไม่เกิดอีก.
วิภูผู้ครอง พระเจ้าแผ่นดิน (ป.ส.).
วิภาษพูดแตกต่าง พูดแย้ง.
วิศวกรรมชื่อเทวดาตนหนึ่ง ผู้ชำนาญในการช่างทั้งปวง วิษณุกรรม วิสสุกรรม เวสสุกรรม เพชฉลูกรรม ก็ว่า.
วิศวกรรมศาสตร์วิชาที่เกี่ยวกับการนำความรู้ทางคณิตศาสตร์และวิทยาศาสตร์ธรรมชาติ มาประยุกต์ใช้มีหลายสาขา เช่น วิศวกรรมโยธา วิศวกรรมไฟฟ้า วิศวกรรมเครื่องกล.
วิษณุพระนารายณ์ (ส.).
วิสสุกรรมพระวิศวกรรม วิษณุกรรม เวสสุกรรม หรือ เพชฉลูกรรม ก็ว่า.
วิสามัญฆาตกรรมการฆ่าซึ่งเจ้าหน้าที่ลงมือฆ่าเอง.
วีชนีพัดที่พระสงฆ์ใช้ เรียก วิชนี พัด ตาละบัตร ก็ว่า อย่างว่า พระก็เยื้อนย่างขึ้นธรรมมาสน์หอสูง มณีโชมุงม่านลายเลียนแต้ม มือถือด้ามวิชนีตั้งท่า หมายโผดเจ้าจอมเหง้าญาติประยูร (เวส-กลอน).
วีรกรรมการกระทำที่ได้รับการยกย่องว่ามีความกล้าหาญ การกระทำของผู้กล้าหาญ.
เวชกรรมการรักษาโรค.
เวนมอบให้ เรียก เวน มอบเวนเคนให้ ก็ว่า อย่างว่า พี่จักวางเวนให้อากรสินส่วย ให้แก่เจ็ดแก่นแก้วกูสร้างส่ำราญ พี่แล้ว (สังข์) เฮาจักเวนบริพารพวกพลทังอั้ว บัดนี้โยธาซ้ำเชิญพลพักเพิง พี่ดาย ลุงท่านให้ตื่มฮั้วฮิงต้ายเขื่อนแข็ง (ฮุ่ง).
เวมัตกสงสัย ไม่แน่ใจ ลังเล (ป.).
เวสสุกรรมพระวิศวกรรม วิสสุกรรม วิษณุกรรม เพชฉลูกรรม ก็ว่า.
เวหนฟ้า ท้องฟ้า อย่างว่า ค้อมว่าพระฮู้แล้วเสด็จจากเวหน ผากฎบนธรรมมาสน์ทองลายแต้ม พอคราวแล้ววัสสาฝนขอระโบก ตกใส่พื้นดินถ้วมหลั่งไหล (เวส-กลอน).
เว่าพูด พูดเรียก เว้า พูดด้วยเรียก เว้านำ อย่างว่า เว้านำหมาหมาเลียปาก เว้านำสากสากวัดหัว (ภาษิต) พูดเกี้ยวพาราสี เรียก เว้าชู้ พูดไพเราะเรียก เว้าม่วน พูดหยาบเรียก เว้าเพอะ พูดประจบประแจงเรียก ปากเกลี้ยง อย่างว่า ปากเกลี้ยงเว้าเป็น หีเหม็นเว้าม่วน (ภาษิต).
เว้าพูด พูดเรียก เว้า พูดด้วยเรียก เว้านำ อย่างว่า เว้านำหมาหมาเลียปาก เว้านำสากสากวัดหัว (ภาษิต) พูดเกี้ยวพาราสี เรียก เว้าชู้ พูดไพเราะเรียก เว้าม่วน พูดหยาบเรียก เว้าเพอะ พูดประจบประแจงเรียก ปากเกลี้ยง อย่างว่า ปากเกลี้ยงเว้าเป็น หีเหม็นเว้าม่วน (ภาษิต).
วังหั่น

เมื่อเร็ว ๆ นี้ เมื่อไม่นานมานี้ เมื่อกี๊ ตะกี๊