ภาษาอีสานมาใหม่ 12801 - 12810 จาก 17431

  • ดวด
    แปลว่า : ส่วนของเสาระหว่างขื่อถึงหลังคาเรียก ดวด คือเสาสูง เรียกหินเป็นแท่งสูง เรียก หินดวด.
  • ดวงพร
    แปลว่า : คำสั่ง พรที่ให้ไป อย่างว่า อวนจ่งนำดวงพรพาดผมสองใช้ เอาขาเข้าทูลเทียนเทวราช เมื่อนั้นจันทร์จื่อถ้อยเถิงใช้กล่าวกลอน (สังข์).
  • ดวงปลี
    แปลว่า : อวัยวะของเพศหญิงที่มีรูปคล้ายดอกกล้วย เรียก ดวงปลี หรือ ปลีกล้วย อย่างว่า ญิงใดโยนีส้วยคือปลีกล้วยอ่อน ญิงนั้นสุขลื่นล้นบุญเจ้าหากมี (คำสอน).
  • ดวงปลี
    แปลว่า : ยอดพระธาตุ ยอดเจดีย์ เรียก ยอดพระธาตุหรือเจดีย์ว่า ดวงปลี อย่างว่า ยนยนชาวเป็งจาลจูดเทียนตามไต้ เจดีย์ดั้วดวงปลีพ้นพุ่ง บ่ฮู้กี่หมื่นฮ้อยเฮืองเหล้มลูกงาม (สังข์).
  • ดวง
    แปลว่า : ยอด จอม ผู้เป็นยอดหรือเป็นจอมเรียก ดวง อย่างว่า แต่นั้นดวงกาตริย์ไท้ทรงเมืองท้าวฮุ่ง (ฮุ่ง).
  • ดวง
    แปลว่า : เป็นคำเรียกดอกไม้ว่า ดวง ดวงหอม ดอกดวง ก็ว่า อย่างว่า จวงจันทน์แก้วดวงหอมช้อนกิ่ง สาวแต่งได้โดยฮ้อยฝากฝืน (ฮุ่ง) นางคราญต้านเตินเขาข้าหนุ่ม ให้ขาบฮ้อยดวงเข้มฮีบถวาย (สังข์).
  • ดวง
    แปลว่า : เป็นคำเรียกของใช้บางอย่างว่า ดวง เช่น มีดหนึ่งดวง เสียมหนึ่งดวง หมากจกหนึ่งดวง แคนสองดวง.
  • ดล
    แปลว่า : บันดาล ทำให้เกิดขึ้นโดยบังเอิญเรียก ดล ดลบันดาล ก็ว่า อย่างว่า นางคราญห้ามหลายทีเยื้อนยาก มันก็ดลด่วนเข้าใจบ้าบ่ฟัง (สังข์) เพราะว่าเทวาเจ้าดลใจภูวนาถ (เวส).
  • ดล
    แปลว่า : ขัดขืน ล่วงเกิน อย่างว่า อย่าได้ดลคำสอนบ่ดีเมือหน้า (กา) กุหากดลคำห้ามสองเขือพ่อแม่ (ผาแดง).
  • ดล
    แปลว่า : พื้น ชั้น เช่น ปถพีดล พสุธาดล พื้นดิน (ป. ส. ตล) อย่างว่า ปถพีดลมืดมัวมีแจ้ง (สังข์).