พจนานุกรมภาษาอีสาน

คำศัพท์อีสานความหมาย
ดากก้น , ตูด , ส่วนท้าย
เฮือนเรือน , บ้าน , ที่อยู่อาศัย
อ้ายพี่ชาย
ข่อยฉัน , ผม , ดิฉัน , กระผม
ขี้ไก่ขางไข่แมลงวัน
ขาดเคิ่งขาดครึ่ง ,ถูกตัดเป็นสองส่วนเท่าๆกัน
ฮ้อนร้อน
กางกี้นกกางกี้,นกแก้ว
กุด (ขา)ด้วน , ขาด
ก่องโน้มลง , ย้อยลง
เกื้อเอื้อเฟื้อ
ก่อสร้างขึ้น
กกไม้ต้นไม้
โกนโพรงไม้
ก่องข้าว,กองเข่าก่องข้าวเหนียวนึ่ง
กระติบข้าวก่องใส่ข้าวเหนียวสุก
กลืนลึดๆกลืนโดยไม่เคี้ยว
กระโบ่งตากระบอกตา
กระต่าตระกร้าใส่ของต่างๆ
กระแตกระแต,กระรอก
ก่อง (คิ้ว)คิ้วโก่ง
แกงเจาะแกงใส่น้ำนิดๆ
แกงซั้วแกงธรรมดา
เก่าเหิงของเก่านมนาน
เกล้าผมมวยผม
เกือยแก้แก้ไข
เกือย (ตัก)ตัก , ตักออก
เกี่ย (อุ้ม)อุ้ม,แบก
กายตัว, ร่างกาย ผ่าน, ผ่านหน้าไป
ย่างกายเดินผ่าน (กายในที่นี้แปลว่าผ่านไป)
เกษิมเกษมสุข
กงโลกทั่วโลก
กวม (นั่ง)นั่งทับ , นั่งคร่อม
กกขาโคนขา
กวนบ้านผู้ใหญ่บ้าน
กุฎโฎไก่
เกิบแก้วรองเท้าขลิบด้วยแก้ว
เกือกตมเกือกขี้โคลน
เกกลางกาดหญิงโสเภณี
กาขาวกาเผือก
กกเริ่มต้น , แรก,ลำต้น,ลำดับแรก
กลางเว็นกลางวัน
กวด,กวดกาตรวจ,ตรวจตรา
เกิบรองเท้า
กัสสโปเต่า
กังสะดาลระฆังวงเดือน
จำปอกมิดด้าม,สุด
กกบักขามต้นมะขาม
กดทรงวางมาด, ขี้เต๊ะ ,เก๊กหล่อ
ก่นเจาะ, ขุด ใช้เสียมขุดดินให้เป็นหลุม หรือเป็นบ่อ
กบกินตะเวนการเกิดสุริยุปราคา
กะซางเถาะก็ช่างเถอะ
กระโตกถาดที่ใช้สำหรับใส่อาหารต่างๆ
กลับเฮียนกลับบ้าน
กลายยามเลยเวลา,เวลาผ่านพ้นไปแล้ว,ล่วงไปแล้ว,เลยเวลาที่จะทำ
กลิ้งเกลือกลิเลือลักษณะกระวนกระวาย,ทุรนทุราย,กระฉับกระส่าย
กวยโต่งเต่งลักษณะของอาการ แกว่งไปแกว่งมา
ก้วยออง, ก้วยอีออง (ผลไม้)กล้วยน้ำว้า
กองจู่นพูนทำให้เป็นกอง , นำมารวมกันให้เป็นกอง , รวมกันมากๆ
กองก้นจูดกูดลักษณะอาการของคนหมอบหัวลงแล้วยกก้นขึ้น
ก้องแขนกำไล
ก่องจ่องกริยา การกระทำที่ดูแล้วไม่เข้าท่า หรือว่ายังไม่ชำนาญ
กองดากนั่งยองๆก้น
กองเฟืองกองฟาง
กองอ้อกยอกกองเต็มพื้น
ก้องใต้หรืออยู่ใต้
ก้อนเส่าก้อนเส่า คือนำก้อนหิน 3 ก้อน วางไว้เพื่อตั้งหม้อทำกับข้าว หรือทำเป็นเตาไฟ
ก้อมสั้น, ไม่ยาว, เตี้ย, หด
ก้อยๆกั้กๆอาการของคนลังเล หรือ จะทำอะไรก็ไม่ทำ
ก้อม้วน ,พัน, การพันม้วนเข้าหากัน
ก๋อเกี่ยว , เกาะเกี่ยว
กะซาง,กะตามซ่าง,กะส่างก็ช่าง,ไม่ใส่ใจ,ช่างเถอะ
กะเซอะกะเซิงฟูไม่เป็นระเบียบเรียบร้อย
กะญอน,กะหยอน,กะย่อน,กะย่อนว่า,กะญ่อนวามิน่าหล่ะ,เพราะ,เป็นเพราะ,เป็นเพราะว่า
กะด้อกะเดี่ยอะไรจะขนาดนั้น,มากมาย , มากเกินไป, ออกหน้าออกตา
กะทักกะถั่นลักษณะอาการของคนเร่งรีบ
กะบ่วง ช้อน
กะเบียนถาดสำหรับทำข้าวเหนียวที่นึ่งสุกแล้วให้เย็นก่อนที่จะเก็บเข้าภาชนะบรรจุ
กะปอม,ขี่กะปอม,ขี้กะปอมกิ้งก่า
กะโป๋กะลามะพร้าว
กะโพกประทัด
กะลอเครื่องเคาะสำหรับให้สัญญาณ
กะลื้ดกะล้าดไม่สะอาด ไม่เรียบร้อย
กะลุม,กะลังกล่อง,ลังกระดาษ
กะเลิงเบิ๊บ,กะโลกกะล๊ากเฉิ่ม,ม้าดีดกระโหลก,กะโหลกกะลา
กะแลมไอติม,ไอศครีม
กะเสินว่ะนับประสาอะไร
กะหยอนว่ามิน่า, มิน่าล่ะ
กะหย่าก็ช่าง,ช่างเถอะ,ช่างมัน
กะกล่างใต้ถุน,ข้างล่าง
ใต้หล่างใต้ถุน
กะเอาคาดคะเน
กั้งโกบลักษณะอาการมือป้อง สายตามอง
กัดแข่วบืนกัดฟันสู้
กับบาดทันทีทันได
กับไฟไม้ขีด
กั๋วใช่แล้ว
ก้านส่องสัตว์
ก้านจองทับพี
ก่านด่าง , มีรอยเปื้อนเป็นแห่ง ๆ, กระด่างกระดำ
ก้ามลักษณะของอาการแห้งพอหมาดๆ
กาย (หย่างกาย)ผ่าน
ก่ายพาด , วางทับด้านบน
ก้ำแห่งหน,ฝ่ายพวก,พวก
ก่ำก่าก่ำก่า หมายถึง ทำอะไรเป็นได้แค่พอทำได้ ไม่ชำนาญ หรือรู้แบบงู ๆ ปลา
กิ๋เกี้ยมจิ้งจก
ขี้เกี้ยมจิ้งจก
กินข้าวงายรับประทานอาหารมื้อเช้า
กินข้าวแลงรับประทานอาหารมื้อเย็น หรือมื้อค่ำ
กินข้าวสวยรับประทานอาหารมื้อกลางวัน มื้อเที่ยง
กินดองแต่งงาน,การแต่งงาน
กิ้นสั้น,สั้นลง, สั้น, สั้นมาก บางครั้งก็ใช้คำว่า กุ้น
กิ่วคอด หรือเล็ก เป็นคำวิเศษณ์ หมายถึงกำลังจะขาด
กีดเกะกะ , ขวางทาง
กึงเกร็ง
กึ่มเป็นคำด่า เสียดสี ประมาณว่าโง่ ไม่เอาไหน
กืกใบ้,เป็นใบ้
กุก กุก เกีย เกียอยู่ข้างๆไม่ไกลไม่ใกล้
กุ๊ดดุ๊ดสั้นมาก ๆ ๆ
กุ่น ๆฝุ่นตลบ , รีบร้อน
กุยเหม็นสาบ
เกิ่งเท่ากัน, เท่าทียมกัน, เทียบเท่า, เสมอ
เกินไม้ที่ใช้ช่วยในการปีนขึ้นที่สูง
เกิบโบกรองเท้าผ้าใบ,รองเท้าหุ้มส้น
เกียเลี้ยง ให้อาหาร ใช้กับสัตว์
เกี่ยขี่หลัง
เกี้ยงตั๊บหมดเกลี้ยง,ไม่เหลืออะไรเลย
เกี่ยวกินตีนเหน็บกินเท้า, เป็นเหน็บที่เท้า
เกี่อยลักษณะของการตัก
เกือการให้อาหารสัตว์
เกือบถืกเกือบถูก
แก้งเช็ด
แกนไหว
แกนแข็ง
แก่น (แกน)แกน กลางของต้นไม้,เก่ง ดื้อ ฉลาดแกมโกง
แก่น (คุ้นเคย)อยู่เป็นที่,อยู่อย่างปักหลักปักฐาน,อยู่ติดบ้าน,คุ้นเคย
แก่น (แข็ง)แข็ง,แน่น
แกมกันปน,ปนกัน,ด้วยกัน
แก่การดึง,ลากหรือเคลื่อนย้ายสิ่งของ
โกนทาดทาดลักษณะของการนอนกรนเสียงดังมาก
โกบ,โอบการจับหรือถือสิ่งของโดยใช้สองมือ, จับ, ถือ, กำ
โก้งดงาม ,เท่ห์ ,ดี ,ถูกใจ
ไก่ผู่โอกไก่ตัวผู้ตัวโตเต็มวัย,ไก่โต้ง,
ขนคิงลุกอาการกลัว,ขนลุกชัน
ขนมเส้นขนมจีน
ข้าวปุ้นขนมจีน
ขวงขวางโลก,ขวาง
ควดขูด,คุ้ย, การข่วน
ข่วมหย่วยลักษณะของอาการเต้นกระโดดข้ามไปแบบไร้ปัญหา
ขวยขุยรุงรัง,เป็นขุย
ข่วยพาด,วางทับ
ขอกขอบ,ริม,นอกสุด,ริมสุด,ข้างนอก,ริมข้าง
ขอขมาขอโทษ,ขอโทษจากผู้ใหญ่บางครั่งต้องมีดอกไม้ธูปเทียน
ขอขะมาการขอขมา
ของ,แม่ของแม่น้ำโขง
ของต้อนของฝาก
ข้องลอยเป็นพาชนะใส่ปลาจักสานด้วยไม้ไผ่มีรูปร่างคล้ายๆเป็ด
ข่อง1.ภาชนะสำหรับใส่ปลา 2. เกี่ยว หรือ สะดุด
ขอดมัดให้เป็นปม
ขอดอ้อป้อลักษณะของการห่อของที่มีขนาดเล็กโดยการพันให้แน่น
ข่อนสิแจ้งเวลาใกล้รุ่ง,ใกล้สว่าง,ใกล้ฟ้าสาง
ขอนดอกขอนไม้เน่า,ขอนไม้ผุ
ข่อนใกล้หมด,ใกล้เสร็จ
ขอบคุณหลายๆเด้อขอบคุณมากๆนะ
ขอมคลุม , ปกปิดไว้
ขอมหัวคลุมหัว
ข่อยมักเจ้าฉันรักคุณ ผมรักคุณ
ข่อหล่อแข่แหล่เล็กๆน้อยๆ ไม่เป็นชิ้นเป็นอัน
ขะเจ้าพวกเขา
ขะลำ,คะลำผิดประเพณี,ผิดครรลองคลองธรรม
ขะหยอนถึงว่า, มิน่าหล่ะ
ขัดพาเข่าไม่มากินข้าวด้วยกัน,อาการน้อยใจ
ขัดหล่องหง่องงอแง ,งอล ,อาการคนงอแง
ขั่นสั่น,คั่นสั่น,กะสั่น,คะสั่นถ้าอย่างนั้น
ขันหย่องเป็นภาชนะที่สานด้วยไม้ไผ่มีขาสำหรับใส่ข้าวพระพุทธ
ขัวสะพาน
ขัว (ขุด)การใช้เสียมขุดดินเบาๆเพื่อหาอะไรสักอย่าง
ขัว (ขวา)ขวา , ด้านขวา
ข่วมข้าม
ขั่วการทำอาหารให้สุกโดยใส่น้ำนิดๆ หรือการคั่วนั่นเอง
ขาโขงขางอ,ขาโค้ง
ขาโต้ยหน้าขา , ขาออ่น , โคนขา
ขาบกราบ (เป็นคำเก่า)
ข้าวก่ำข้าวเหนียวดำ
ขาวจากพากขาวพราวละลานตา
ขาวจ่านผ่านขาวละลานตา
ขาวจุ่นผุ่นขาวนวล
ข้าวดอเป็นข้าวสายพันธ์หนึ่ง อายุเก็บเกี่ยวสั้นกว่าข้าวเหนียว
ขาวออกลอกขาววอก
ขาวโอกโลกขาววอก
ขิว,ฉิ๋วหมั่นไส้,กลิ่นเหม็นไหม้ที่มีกลิ่นฉุนหรือเหม็นสาบ , เหม็นเขียว
ขี้กะเทิก , ขี้กะเทอ , ขี้กะเท่อเสมหะ ,เสลด
ขี่กระบอง,ขี้ใต้ไม้ผุผสมกับน้ำมันยางธรรมชาติใช้จุดไฟแทนตะเกียงน้ำมัน
ขี้กะตก , ขี้ตก ,ขี้โป้ยางของต้นไม้ที่หล่นลงตามพื้นดิน ใช้เป็นเชื้อเพลิงได้
ขี้กะตืกพยาธิ
ขี้กะตู่,เขียดกะตู่,ขี้คันคาก,ขี่คั่นคากคางคก
ขี้กะยือโรคหอบหืด
ขี้โก๋จิ้งเหลน
ขี้ไก่เดือนไส้เดือน
ขี้เข็บตะขาบ
ขี่แข่วขี้ฟัน
ขี้ค้าน,ขี้คร้านขี้เกียจ
ขี้โค้ยางของต้นพลวง
ขี้ซีก , ขี้สีกน้ำครำ
ขี้ซุ๊อาการท้องร่วงอย่างรุนแรง
ขี้ดินดิน,ก้อนดิน
ขี้ดื้อขี้มึนซุกซน
ขี้เดียดขยะแขยง,รังเกียจ ,ไม่ชอบ
ขี้ตกป่องพลุ๊ค ได้มาแบบโชคช่วย
ขี้ตะโหลกพื้นดินที่ไม่เรียบ ,ตะปุ่มตะป่ำ, ก้อนดินที่เกิดจากการไถนา
ขี้ตั๋วโกหก
ขี่ถืกป๊อง,ขี่สบป๊องเลือกสุ่มๆแต่ก็ได้ของดี,เดาสุ่มๆก็เดาถูก, ฟลุ๊ค
ขีนไม่ชอบหน้า, ไม่พอใจ, ไม่ชอบ
ขีนขัดขัดข้อง
ขี้โผ่น,ขี้โผ่พุง,ท้อง
ขี้พื้นปากลักษณะคล้ายกับว่าโดนนินทา เป็นขี้ปากของชาวบ้าน
ขี้มักย้องบ้ายอ
ขี้เมี่ยง,ขี่เหมี่ยงสนิม
ขี้โยย,ขี่ไห้สำออย
ขี้ล่าย,ขี้ฮ้ายขีเหร่,ดูไม่ดี ไม่น่าดู มีความหมายเดียวกับคำว่า ผู้ฮ้าย
ขี่หมินหม่อเขม่าก้นหม้อ
ขี่หินก้อนหิน,ลูกหิน,หิน
ขี้เหงี่ย,ขี้เงียงเหงี่ย,ขี้ไงเงี่ยผงหรือฝุ่น(ละอองเล็กๆ)
ขี้อ่งหยิ่ง,คนถือตัว,มาดเยอะ,หยิ่งทะนงตน
ขุโคบร่วงพรู,หล่นกราว
ขุมหลุม
ขูตกหล่น ร่วงหล่นโปรยปราย
เคง,เข่งขึง,ตึง,ทำให้ตึง
เขญการเลื่อน,เข็น
เข็ดแข่ว,เข็ดแข้วเสียวฟัน
เข็นไนเข็นฝ้าย
เขย,ไขการแกะ,การเปิด
เข่าขอดหม้อข้าวหมดไม่มีจะกินแล้ว
เข่าบ่อนเข้าห้องนอน
เขิงกระด้งใบเล็กๆเรียกว่า เขิง ใบใหญ่ เรียกว่า กระด้ง
เขี่ยนเปลี่ยน -ย้าย-หรือทำให้เป็นฝอยเส้นเล็กเส้นน้อย
แข่งแดด,แข่งฝนฝ่าแดด ,ฝ่าฝน
แข่นอั้นตั้นลักษณะอาการแน่น สมบูรณ์ เนื้อแน่น
แข่วแมงฟันผุ
แข่วซวกฟันเหยิน
แข่วฟัน
แข่จรเข้
โข่ โล่ เข่ เล่เป็นชิ้นใครชิ้นมัน (ขนาดใหญ่)
ไข่อึ่งหลึ่งลักษณะของอาการบวมเป่ง
คกมองครกกระเดื่อง
ขี้ถี่ขี้เหนียว,หวงของ
คนไคคนพอใช้ได้ คนที่ดูด คนน่ารัก คนหน้าตาดี
คนบ่เคี่ยมคนซุ่มซ่าม
คนผู้ห่าย, คนผู้ฮ้ายคนขี้เหล่, คนหน้าตาไม่ดี, คนไม่หล่อ, คนไม่สวย
คนมะลำมะลอยคนไม่น่าเชื่อถือ
คนฮู้ผู้ดีเป็นคนที่นิสัยดี,เรียบร้อย
ควยโยก,โยกเยก,โคลงเคลง
ควย (ควาย)ควาย
ควยตู้ควายทุยเขาสั้น
คองรอ,ตั้งหน้าตั้งตารอ,คอย จารีตประเพณี
คองคอยอคอย,รอถ้า,คอย (พบมากในผญา)
คอบบอกกล่าว,แจ้งให้รู้,บนบอก
คอย, คอยๆเบา,เบาๆ,ทำเบามือ, ทำอย่างทะนุถนอม,เสียงเบา
ค้อย,ข้อยเอียง ลาดขัน
ค่อยฮักเจ้า, ข่อยฮักเจ้าฉันรักเธอ
ค่อย,ข่อย,ข้อยตัวเราเอง
คะนิงคิดถึง,คำนึงหา
คะลาดพรวดพราด, พลาด
ตำอิด,ตำก่อแต่ก่อน , ตอนแรก , เริ่มต้น , แต่ไหนแต่ไร,นานมาแล้ว
คักสุดยอด , ดีที่สุด ,ได้ดั่งใจ
คักขนาดดีมากๆ,เยี่ยมมากๆ,ดีสุดๆ,สุดยอด
คักใจได้ดีดั่งใจ,สมใจ,ถูกใจ
คักน้อดูดี แบบเว่อๆ, เหมือนชมว่าดีแบบประชดประชันนิดๆ
คักแน่ที่สุด,ของที่สุด
คักแล้วดีแล้ว,เข้าท่าแล้ว
คักอีหลีสะใจจริง
คันถ้า
คันแข่วหมั่นไส้,หงุดหงิดเนื่องจากทำอะไรไม่ได้อย่างที่คิด
คันแทคูนา
คันยู,ห่ม,คันห่มร่ม
คันแหม่นถ้ามันจริง,ถ้าจริงดังว่า,ถ้ามันใช่
คัวการชำแหละ, ชำแหละเนื้อ, ชำแหละปลา
คางกะไตคาง, ส่วนปลายของคาง
คาดลาดเป็นคำขยายใช้กับอะไรที่มันยาวกว่าสิ่งอื่น ,โผล่ หรือล้ำออกมา
คาดสิได้กะว่าจะได้,คาดว่าจะได้,ถึงเวลาที่จะได้,ถึงที
ค่าคายค่าบูชาครูหรือสิ่งของที่ใช้ในการบูชาครูก่อนที่จะศึกษาเล่าเรียน วิชาการต่างๆจากครูอาจารย์
คาวเดียวแป๊บเดียว,สักครู่
คาวหน่าคราวหน้า
ค้ำคูณดี, เป็นมงคล, ศิริมงคล, เจริญก้าวหน้า
คำแพงผู้ซึ่งเป็นที่รักหรือ แก้วตาดวงใจของพ่อแม่
ซู้ดผลัก,ดัน,เลื่อน
คิงร่างกาย, ตัว, ลำตัว
คิ่งนิ่งไม่เคลื่อนไหว, หยุดนิ่ง, หยุดชะงัก
คิงฮ่อนตัวร้อน
คิดต่อ,คึดต่อคาดหวัง
คิดฮอด, คึดฮอดคิดถึง
จ้องร่ม สิ่งที่ใช้ป้องกันแดดหรือฝน
คันจ้องร่ม สิ่งที่ใช้ป้องกันแดดหรือฝน
บักสีดาฝรั่ง (ผลไม้)
บักคําเรียกชายที่เสมอกันหรือตํ่ากว่า
บักหูดมะกรูด (ผลไม้)
บักเขียบน้อยหน่า (ผลไม้)
แลนวิ่ง
สำมะแจ๋ลักษณะการพูดมากและไม่เป็นความจริง
หล่วยหล่ายเลื้อย, ลักษณะการเลื้อยของงู, อาการที่คล้ายการเลื้อยของสัตว์เลื้อยคลาน
ซ็อกง็อกอาการของคนนั่งแบบซึมเศร้า, นั่งคอตก
ก้อยชื่ออาหารชนิดหนึ่ง ทำจากเนื้อ ปลา กุ้ง ที่ดิบ ๆ คล้ายลาบ
กับแก้ตุ๊กแก
กะไตกรรไกร
งัววัว
โห่งขัง, ท่วมขัง, น้ำฝนที่ตกลงมาแล้วขังอยู่
หง่างแยก ถ่าง กางออก
หงำบัง, ข่ม, ครอบ
หนหวยรำคาญ, ไม่สบายใจ, หงุดหงิด, กังวลใจ
หน้าเค่งหน้าบึ้ง หน้าตึง เกิดเพราะความโกรธจัด
หน้าถั่งดังคมหน้าตาคมขำ, หน้าตาดี
หม่องบริเวณ, ย่าน, แถว, ตรง
หนิ่งเกี่ยง, เกี่ยงงอน, ทำแง่งอน, ทำโดยไม่เต็มใจ
โหง่ยอาการที่ค่อย ๆ เอนจนกระทั่งล้มลง
ม่อต้อคนที่มีรูปร่างเตี้ยและอ้วน
กระบมภาชนะชนิดหนึ่งทําด้วยไม้นำมาขุดเป็นรูปวงกลมมีขอบ ด้ามสั้น สำหรับสงข้าวเหนียวที่นึ่งสุกใหม่ ๆ หรือคนข้าวเหนียวนึ่ง ให้ลดความร้อนก่อนนำไปใส่ในกล่องข้าว และยังใช้เป็นภาชนะรองถ้วยชามเป็นสำรับ กระโบม หรือ โบม ก็เรียก
กระโบมภาชนะชนิดหนึ่งทําด้วยไม้นำมาขุดเป็นรูปวงกลมมีขอบ ด้ามสั้น สำหรับสงข้าวเหนียวที่นึ่งสุกใหม่ ๆ หรือคนข้าวเหนียวนึ่ง ให้ลดความร้อนก่อนนำไปใส่ในกล่องข้าว และยังใช้เป็นภาชนะรองถ้วยชามเป็นสำรับ กระบม หรือ โบม ก็เรียก
โบมภาชนะชนิดหนึ่งทําด้วยไม้นำมาขุดเป็นรูปวงกลมมีขอบ ด้ามสั้น สำหรับสงข้าวเหนียวที่นึ่งสุกใหม่ ๆ หรือคนข้าวเหนียวนึ่ง ให้ลดความร้อนก่อนนำไปใส่ในกล่องข้าว และยังใช้เป็นภาชนะรองถ้วยชามเป็นสำรับ กระบม หรือ กระบม ก็เรียก
อีจู้เครื่องมือดักปลาไหล มีลักษณะคล้ายแจกัน มีไส้ในสำหรับใส่เหยื่อทำจากไม้ไผ่สานมีรูปร่างสวยงาม ใช้สำหรับดักปลาไหลโดยเฉพาะ กู้อีจู้, สุ่มดักปลาไหล, ตุ้มใส่ปลาไหล, ไซดักปลาไหล, ลัน ก็เรียก
ไซดักปลาไหลเครื่องมือดักปลาไหล มีลักษณะคล้ายแจกัน มีไส้ในสำหรับใส่เหยื่อทำจากไม้ไผ่สานมีรูปร่างสวยงาม ใช้สำหรับดักปลาไหลโดยเฉพาะ กู้อีจู้, สุ่มดักปลาไหล, ตุ้มใส่ปลาไหล, อีจู้, ลัน ก็เรียก
ลันเครื่องมือดักปลาไหล มีลักษณะคล้ายแจกัน มีไส้ในสำหรับใส่เหยื่อทำจากไม้ไผ่สานมีรูปร่างสวยงาม ใช้สำหรับดักปลาไหลโดยเฉพาะ กู้อีจู้, สุ่มดักปลาไหล, ตุ้มใส่ปลาไหล, ไซดักปลาไหล, อีจู้ ก็เรียก
ข้าวคั่วผลิตภัณฑ์ที่ได้จากการนำข้าวสารเจ้าหรือข้าวสารเหนียวที่แห้ง นำไปคั่วจนสุกกรอบ แล้วนำไปบด
หนานผักแปลงผัก, แปลงปลูกผัก
ในเม็ด, เมล็ด, เมล็ดพืช, เมล็ดพันธุ์
กกแข่วรากฟัน
กกแนนคู่ครองที่เคยอยู่กินกันมาหลายภพหลายชาติ, บุพเพสันนิวาส, เนื้อคู่ สายแนน ก็เรียก
สายแนนคู่ครองที่เคยอยู่กินกันมาหลายภพหลายชาติ, บุพเพสันนิวาส, เนื้อคู่ กกแนน ก็เรียก
กกหูกด้ายหรือไหมที่ตัดไว ้ติดกับฟืม กกหูกสำหรับต่อกับเครือหูก ในเวลาจะทอครั้งต่อไป
กกเหงือกลิ้นไก่
กงเขตแดน, บริเวณ, สิ่งที่มีลักษณะกลมหรือคล้ายวงกลม
ก๊งโก๋ะอาการยืนหรือเดินทำหลังโก่งค่อม และมักจะมีคำสร้อยต่อว่า ก๊งโก๋ะก๊งโก้ย ก๊มโก๋ะ ก็เรียก
ก๊มโก๋ะอาการยืนหรือเดินทำหลังโก่งค่อม และมักจะมีคำสร้อยต่อว่า ก๊มโก๋ะก๊มโก้ย ก๊งโก๋ะ ก็เรียก
โก่งโด่งลักษณะชี้ขึ้นข้างบน
โอ้นโต้นลักษณะของสิ่งที่ห้อยลงมา, โตงเตง
ก้นขี้ถั่งก้นกระแทก, ล้มลงก้นกระแทกกับพื้น
ก้นต่งก้นใหญ่, บั้นท้ายใหญ่
โก่โด่ลักษณะของสิ่งของที่ยาวยื่นออกมา
โก้กโวกผอม, ซูบผอม มักจะใช้เป็นคำขยาย ซึ่งจะหมายถึงผอมมาก ๆ
โก้กโซกเศร้า, หมอง, หน้าตาหม่นหมอง
โอ้กโลกเปื้อน, มอมแมม มักใช้ขยายความสกปรก ซึ่งจะหมายถึงมอมแมมมาก ๆ ลักษณะการทาแป้งหรือสิ่งที่คล้ายแป้งมากเกินไป
แก่แด่ชี้ตรง, อาการอื่น ๆ ที่มีลักษณะแข็งและตรง โดยมักใช้ขยาย เพื่อบ่งบอกว่าสิ่งนั้นเป็นสิ่งที่มีขนาดเล็ก เก่เด่ (ใช้สำหรับสิ่งที่มีอาการคล้ายกัน) ก็เรียก
เก่เด่ชี้ตรง, อาการอื่น ๆ ที่มีลักษณะแข็งและตรง แก่แด่ (ใช้สำหรับสิ่งที่มีอาการคล้ายกัน แต่มีขนาดเล็ก) ก็เรียก
เก้กเซกลักษณะใบหน้าที่บางและผอมแก้มตอบ
กู่ซู่อาการก้มหมอบตัวของผู้ใหญ่ ถ้าเป็นอาการของเด็ก เรียก ก่อซ่อ
ก่อซ่ออาการก้มหมอบตัวของเด็ก ถ้าเป็นอาการของผู้ใหญ่ เรียก กู่ซู่
กีกซีกสีแดงช้ำ
กิ่นติ่นอาการวิ่งไปโดยเร็วของเด็ก โดยผู้พูดพูดด้วยความเอ็นดูเด็ก ๆ
กุ้นกุ้นอาการพุ่งพวยออกของควันไฟที่ไม่ได้มากนัก กิ้นกิ้น, กุ้มกุ้ม ก็เรียก
กุ้มกุ้มอาการพุ่งพวยออกของควันไฟที่ไม่ได้มากนัก กุ้นกุ้น, กิ้นกิ้น ก็เรียก
กิ้นกิ้นอาการพุ่งพวยออกของควันไฟที่ไม่ได้มากนัก กุ้นกุ้น, กุ้มกุ้ม ก็เรียก
กุ้นสั้น, สั้นมาก กิ้น ก็เรียก
กุดด้วน
กิ่งดิ่งสูงชัน, ชัน
ก้าวหว้าวเหวอะหวะ
ผักติ้วจัดเป็นไม้ยืนต้นผลัดใบขนาดกลาง มีความสูงของต้นเฉลี่ยประมาณ 3-12 เมตร และอาจสูงได้ถึง 35 เมตร เรือนยอดเป็นทรงพุ่มกลม โคนต้มมีหนาม กิ่งก้านเรียว ส่วนกิ่งอ่อนมีขนนุ่มอยู่ทั่วไป เปลือกลำต้นเป็นสีน้ำตาลแดง แตกล่อนเป็นสะเก็ด ส่วนเปลือกด้านในเป็นสีน้ำตาลแกมเหลือง ลำต้นมีน้ำยางสีเหลืองปนแดงซึมออกมาเมื่อถูกตัดหรือเกิดแผล ขยายพันธุ์วิธีการใช้เมล็ด เป็นต้นไม้ที่ทนแล้งได้ดี พบได้ทางภาคเหนือ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และทางภาคใต้ตอนเหนือ โดยจะขึ้นตามป่าดิบแล้ง ป่าโปร่ง ป่าเต็งรัง ป่าตามเชิงเขา และตามป่าเบญจพรรณ
ก่นโต่นล่อนจ้อน คนที่ไม่นุ่งเสื้อผ้า นุ่งชุดวันเกิด เรียก ก่นโต่น หรือ ก่นต่น
กะบองกะไต้ ชื่อเครื่องตามไฟชนิดหนึ่ง เรียก กะบอง กะไต้ ไต้ ขี้ไต้ ก็ว่า
กะบั้งกระบอกไม้ไผ่มีข้อข้างหนึ่งทำไว้สำหรับตักน้ำ หรือใส่สิ่งของต่างๆ
กระจอนตุ้มหู เครื่องประดับหูของหญิงสาว ทำด้วยเงิน ทอง ทองคำ มี 2 ชนิด
กระจ้อน-ชื่อสัตว์สี่เท้าชนิดหนึ่ง ตัวเล็กคล้ายกระรอก หรือกระแต หน้าแหลม -เล็ก แกร็น เช่น ม้าตัวเล็กและผอม เรียก ม้ากระจ้อน ม้าบักจ้อน
กระป่อม (ตักน้ำ)ภาชนะสานด้วยไม้ไผ่ รูปยาวก้นแหลม ทาด้วยชันคล้ายก้นคุ ใช้เชือกหย่อนลงตักน้ำในบ่อลึก
กระป่อม (ตาข่ายดักปลา)ลำเผือกหรือลำสะโน ไม้สองชนิดนี้มีน้ำหนักเบา ตัดยาวขนาดคืบผูก เชือกห่างกันประมาณ 1 ศอก ขึงในเวลากางมอง เรียก ป่อมมอง
กระพ้อมอุปกรณ์ที่มีไว้สำหรับเก็บข้าวเปลือกที่ฟัดออกมาแล้วมาเก็บไว้เพื่อไว้ขายหรืไว้เพาะปลูกอีกคาว
กล้องขากำไลขา
กล้องแขนกำไลมือ ,กำไลแขน
กลอยชื่อไม้เถาชนิดหนึ่งจำพวกมัน มีหัวกินได้ หัวดิบมีพิษ คัน ต้องแช่น้ำให้จืดแล้วนึ่งให้สุก กินแทนข้าวได้
ก่องแก่งเดินย่องไปมาอย่างว่องไว เรียก ย่างก่องแก่ง
ก่อจ่ออาการที่เด็กนั่งห่อตัว
กอดจอดของที่กองรวมกันไว้
ก่อด่ออาการที่ของเล็กๆ และสั้นยื่นออกมา
กากซากอาการที่มีของแหลม หรือมีสิ่งที่หยาบๆอยู่เป็นจำนวนมาก
กิ่นกิ่นอาการที่มีควันหรือฝุ่นละออง
กระโด้นท้ายทอย
กะโมะพอดี, ประจวบเหมาะ, พบโดยบังเอิญ
กลิ่นกลั้วรสหอมระคนกัน, รสกล่อมกล่อม
กระสัณท์อยากจะได้
กีบฟ้าเมฆ, ก้อนเมฆ, กลีบเมฆ
ขี้ฟ้าเมฆ, กลีบเมฆ, ก้อนเมฆ
กวมสวม
ขี้ฮ้ายขี้เหร่, หน้าเกลียด
ผู้ฮ้ายขี้เหร่, ไม่สวย, ไม่หล่อ, หน้าตาไม่ดี
เจ้าเธอ, คุณ
ข้าวของทรัพย์สิน, ของใช้
ไข้จับสั่นไข้มาลาเรีย
ขานตอบคำถาม, ตอบ
ผักอีเลิดชะพลู, ใบชะพลู เป็นพืชในวงศ์ Piperaceae มักสับสนกับพลู แต่ใบรสไม่จัดเท่าพลูและมีขนาดเล็กกว่า ชะพลูเป็นพันธุ์ไม้ที่ชอบพื้นที่ลุ่ม มีความชื่น ขยายพันธุ์ด้วยวิธีการปักชำ โดยการเลือกกิ่งที่มีใบอ่อนและใบแก่ เด็ดใบแก่ออกและนำไปปักชำได้ ผักแค, ผักปูลิง, ผักนางเลิด ก็เรียก
ผักนางเลิดชะพลู, ใบชะพลู เป็นพืชในวงศ์ Piperaceae มักสับสนกับพลู แต่ใบรสไม่จัดเท่าพลูและมีขนาดเล็กกว่า ชะพลูเป็นพันธุ์ไม้ที่ชอบพื้นที่ลุ่ม มีความชื่น ขยายพันธุ์ด้วยวิธีการปักชำ โดยการเลือกกิ่งที่มีใบอ่อนและใบแก่ เด็ดใบแก่ออกและนำไปปักชำได้ ผักแค, ผักปูลิง, ผักอีเลิด ก็เรียก
ผักปูลิงชะพลู, ใบชะพลู เป็นพืชในวงศ์ Piperaceae มักสับสนกับพลู แต่ใบรสไม่จัดเท่าพลูและมีขนาดเล็กกว่า ชะพลูเป็นพันธุ์ไม้ที่ชอบพื้นที่ลุ่ม มีความชื่น ขยายพันธุ์ด้วยวิธีการปักชำ โดยการเลือกกิ่งที่มีใบอ่อนและใบแก่ เด็ดใบแก่ออกและนำไปปักชำได้ ผักแค, ผักอีเลิด, ผักนางเลิด ก็เรียก
ผักแคชะพลู, ใบชะพลู เป็นพืชในวงศ์ Piperaceae มักสับสนกับพลู แต่ใบรสไม่จัดเท่าพลูและมีขนาดเล็กกว่า ชะพลูเป็นพันธุ์ไม้ที่ชอบพื้นที่ลุ่ม มีความชื่น ขยายพันธุ์ด้วยวิธีการปักชำ โดยการเลือกกิ่งที่มีใบอ่อนและใบแก่ เด็ดใบแก่ออกและนำไปปักชำได้ ผักอีเลิด, ผักปูลิง, ผักนางเลิด ก็เรียก
บักมี่ขนุน
มักรัก,ชอบ
ฮักรัก
เมือบ้านกลับบ้าน
แมงจินูนแมลงนูน แมลงนูนเขียวเป็นด้วงที่มีสีสันสวยงามเป็นที่สนใจแก่ผู้พบเห็น อาหารตัวเต็มวัยได้แก่ใบไม้พืชในวงศ์ ตะแบก ( Lythraceae ) แต่หากนำมาเพาะเลี้ยงสามารถให้กล้วยเป็นอาหาร เขตแพร่กระจาย ตั้งแต่อินเดีย พม่า ลาว กัมพูชา และทั่วทุกภาคของประเทศไทย โดยจะมีระยะการเปลี่ยนแปลงที่สำคัญ 4 ระยะ คือ ระยะไข่ ระยะตัวอ่อนหรือหนอน ระยะดักแด้ ระยะตัวเต็มวัย ตัวหนอนมีขาสามคู่ ไม่มีขาเทียม ตัวเต็มวัยมีสีเขียววาว มีสวนขอบของส่วนหัว ลำตัวและปีกเป็นสีทองแดงด้านใต้ท้องและส่วนขามีสีทองแดง มีระยางค์สัมผัสที่ส่วนหัว 2 คู่ มีกราม 2 คู่ และหนวด 1 คู่ แบบใบไม้ lamellate แมลงนูนเขียวยังเป็นแมลงที่ได้รับความสนใจของผู้เลี้ยงแมลงในกลุ่มด้วงจากต่างประเทศ และมีการนำแมลงนูนเขียวมาบริโภคเป็นอาหาร แมงกินูน, แมงอีนูน ก็เรียก
แมงกินูนแมลงนูน แมลงนูนเขียวเป็นด้วงที่มีสีสันสวยงามเป็นที่สนใจแก่ผู้พบเห็น อาหารตัวเต็มวัยได้แก่ใบไม้พืชในวงศ์ ตะแบก ( Lythraceae ) แต่หากนำมาเพาะเลี้ยงสามารถให้กล้วยเป็นอาหาร เขตแพร่กระจาย ตั้งแต่อินเดีย พม่า ลาว กัมพูชา และทั่วทุกภาคของประเทศไทย โดยจะมีระยะการเปลี่ยนแปลงที่สำคัญ 4 ระยะ คือ ระยะไข่ ระยะตัวอ่อนหรือหนอน ระยะดักแด้ ระยะตัวเต็มวัย ตัวหนอนมีขาสามคู่ ไม่มีขาเทียม ตัวเต็มวัยมีสีเขียววาว มีสวนขอบของส่วนหัว ลำตัวและปีกเป็นสีทองแดงด้านใต้ท้องและส่วนขามีสีทองแดง มีระยางค์สัมผัสที่ส่วนหัว 2 คู่ มีกราม 2 คู่ และหนวด 1 คู่ แบบใบไม้ lamellate แมลงนูนเขียวยังเป็นแมลงที่ได้รับความสนใจของผู้เลี้ยงแมลงในกลุ่มด้วงจากต่างประเทศ และมีการนำแมลงนูนเขียวมาบริโภคเป็นอาหาร แมงจินูน, แมงอีนูน ก็เรียก
แมงอีนูนแมลงนูน แมลงนูนเขียวเป็นด้วงที่มีสีสันสวยงามเป็นที่สนใจแก่ผู้พบเห็น อาหารตัวเต็มวัยได้แก่ใบไม้พืชในวงศ์ ตะแบก ( Lythraceae ) แต่หากนำมาเพาะเลี้ยงสามารถให้กล้วยเป็นอาหาร เขตแพร่กระจาย ตั้งแต่อินเดีย พม่า ลาว กัมพูชา และทั่วทุกภาคของประเทศไทย โดยจะมีระยะการเปลี่ยนแปลงที่สำคัญ 4 ระยะ คือ ระยะไข่ ระยะตัวอ่อนหรือหนอน ระยะดักแด้ ระยะตัวเต็มวัย ตัวหนอนมีขาสามคู่ ไม่มีขาเทียม ตัวเต็มวัยมีสีเขียววาว มีสวนขอบของส่วนหัว ลำตัวและปีกเป็นสีทองแดงด้านใต้ท้องและส่วนขามีสีทองแดง มีระยางค์สัมผัสที่ส่วนหัว 2 คู่ มีกราม 2 คู่ และหนวด 1 คู่ แบบใบไม้ lamellate แมลงนูนเขียวยังเป็นแมลงที่ได้รับความสนใจของผู้เลี้ยงแมลงในกลุ่มด้วงจากต่างประเทศ และมีการนำแมลงนูนเขียวมาบริโภคเป็นอาหาร แมงกินูน, แมงจินูน ก็เรียก
ขุนตำแหน่งขุน
ขันสู้อาสา, ขันอาสา
เขือนเมืองกำแพงเมือง
ข่าคนใช้, คนรับใช้ คล้ายกับคำในภาษาไทยคำว่า ข้า, ขี้ข้า
ขอดไมตรีผูกไมตรี, ผูกมิตร
โขโมจมูก
ไขคำบอกความต้องการ, แจ้งความประสงค์
เพ็ญแขไขส่องพระจันทร์เต็มดวง
เขาคูนกเขาขัน
ขวงลาขวงปืนเก้ ๆ กัง ๆ, จะไม่ก็ไม่ไป, เก้งก้าง
แข่วเจิงฟันเหยิน, ฟันหน้ายื่นไปข้างหน้า
ขึงปีกกางปีก
ขันสุลาขันหมาก
เดิกข่อนข่อนดึกจวนจะสว่าง, ค่อนรุ่งสาง
ดึกดึก, มืดค่ำ เดิก ก็เรียก
เดิกดึก, มืดค่ำ
ดึกข่อนข่อนดึกจวนจะสว่าง, ค่อนรุ่งสาง
บุญแอวงานแต่งงาน, พิธีมงคลสมรส
ข้าวปาดขนมโบราณชนิดหนึ่ง คล้ายขนมเปียกปูน แต่ค่อนข้างเหนียวกว่ามาก ปัจจุบันไม่ค่อยเห็นขนมชนิดนี้แล้ว แต่ก็ยังใช้คำว่า ข้าวปาด ในความหมายถึง ขนมเปียกปูน
คิ่วแม่นยำ
คึดันออกให้ห่าง , ถ่างออก
คึดคิด
บ่ไม่ ,
คิดบ่ซอดคิดไม่ถึง,คิดไม่ออก
คึดพ้อคิดถึง,นึกถึง,นึกขึ้นได้,ฉุกคิดขึ้นได้
คึดมอคิดไม่ไกล คิดไม่รอบครอบ
คึดจ้อคิดไม่ไกล คิดง่ายๆ ไม่รอบครอบ
คืนเมือกลับคืน , กลับไปที่เดิม ,กลับไปบ้าน
คือเหมือน
คือจั่งเหมือนดัง,เหมือนเช่น,ดั่งเช่น
ควมเว้าคำพูด
คิ้วก่องคิ้วโก่ง
คองเมืองประเพณีบ้านเมือง
คะเจ้าเขา สรรพนามบุรุษที่สามที่กำลังพูดถึง
คาบมื้อ, มื้ออาหาร
คิงฮ้อนตัวร้อน
คึดฮอดคิดถึง
คือสิคงจะ
คับคั่งคนแน่นขนัดไปหมด
คาบเจ้าศพ, ร่างกายไม่มีวิญญาณ
คร่อมคร่อม, นั่งทับ
ค่ำม้อย ๆค่ำลงเรื่อย ๆ, ค่อย ๆ มืดลง ๆ
คอบครองครองเมือง
คอยถ่ารอคอย, เฝ้ารอ
คอบเวรเพราะเวร
ค้อนด้ามไม้คัดหม้อข้าว, ไม้ที่มีลักษณะเป็นท่อนไม่ใหญ่มาก
ขุ่มหมุ่มลักษณะการเดินในที่มืดสลัว ๆ
หัวซาสนใจ,ใส่ใจ
บ้งบุ้ง, หนอนผีเสื้อ, ตัวหนอนของแมลง มักจะใช้เรียกหนอนที่มีขนปกคลุม บ้งขน, แมงบ้ง, แมงบ้งขน, หนอนบ้ง ก็เรียก
บ้งขนบุ้ง, หนอนผีเสื้อ, ตัวหนอนของแมลง มักจะใช้เรียกหนอนที่มีขนปกคลุม บ้ง, แมงบ้ง, แมงบ้งขน, หนอนบ้ง ก็เรียก
แมงบ้งบุ้ง, หนอนผีเสื้อ, ตัวหนอนของแมลง มักจะใช้เรียกหนอนที่มีขนปกคลุม บ้ง, บ้งขน, แมงบ้งขน, หนอนบ้ง ก็เรียก
แมงบ้งขนบุ้ง, หนอนผีเสื้อ, ตัวหนอนของแมลง มักจะใช้เรียกหนอนที่มีขนปกคลุม บ้ง, บ้งขน, แมงบ้ง, หนอนบ้ง ก็เรียก
หนอนบ้งบุ้ง, หนอนผีเสื้อ, ตัวหนอนของแมลง มักจะใช้เรียกหนอนที่มีขนปกคลุม บ้ง, บ้งขน, แมงบ้ง, แมงบ้งขน ก็เรียก
เคียดเค็มโกรธอย่างใจดำ, โกรธอย่างมาก
เคียมอาการเดินอย่างสงบเสงี่ยม
ควบม้าขี่ม้า
แคนไคแนพอจะดีหน่อย, ค่อยยังชั่ว ไคแน ก็เรียก
ไคแนพอจะดีหน่อย, ค่อยยังชั่ว แคนไคแน ก็เรียก
เคียดสั่นโกรธจนตัวสั่น
ไปคัก ๆไปแน่นอน
งายสาย, ก่อนเที่ยงวัน
ฮุ้งกินน้ำรุ้งกินน้ำ
ข้าวต้มแดกเป็นขนมหวาน คล้ายกับข้าวต้มมัด แต่ต่างกันตรงที่ข้าวต้มแดกจะใช้ข้าวเหนียวแช่น้ำค้างคืน ตำผสมกับกล้วยสุกบด แล้วห่อด้วยใบตอง คำว่า แดก ในภาษาอีสานจะหมายถึงการตำ, อัดให้แน่น, ยัดเข้าในภาชนะ เช่น ปลาแดก, ข้าวต้มแดก เป็นต้น
ตำบักหุ่งส้มตำ
ป่นน้ำพริก
ปลาแดกบองปลาร้าทรงเครื่อง, ปลาร้าบอง เป็นการนำปลาร้ามาปรุงรสด้วยพริกป่น, ข่าสับ, ใบมะกรูดซอย, ตะไคร้ซอย บางท้องที่ใส่มะเขือเทศด้วย
ปลาจ่อมเป็นอาหารหมัก คล้ายปลาร้า ได้จากการนำปลาขนาดเล็กมาล้างทำความสะอาด หมักกับเกลือผสมข้าวคั่ว และกระเทียมบด บรรจุในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท หมักในระยะเวลาที่เหมาะสมจนมีรสเปรี้ยวควรทำให้สุกก่อนบริโภค และยังสามารถนำกุ้งฝอยมาทำได้เช่นกัน เรียกว่า กุ้งจ่อม
ส้วมห้องนอน
จัดส้วมจัดห้องนอน
ผิสบริมฝีปาก
ชาติเชื้อชาติเกิด
ซู่มื้อทุกวัน
ซิ่นผ้าสิ้น
ซังเกลียด ชัง
ซอกหาค้นหา , แสวงหา
จักบาท (เงิน)เงินกี่บาท
จักสิไปบ่ไปไม่รู้ว่าจะไป หรือ ไม่ไป
จัก (ไม่รู้)ไม่รู้จัก
จัก (กี่)กี่
จักว่าหยังเป็นหยังไม่รู้ว่าอะไรเป็นอะไร
จื้นแฉะ
จืนน้ำมันทอดน้ำมัน
ซอดทะลุ
ซอยช่วย
ซาวยี่สิบ
ซี้นเนื้อ
ซือๆเฉยๆ
ซู่คนทุกๆคน
ซา (ลือ)เล่าลือไปทุกแห่ง ,ลือ,ข่าวลือ
ซูนกันถูกตัวกัน
ซื่อคนตรง
ซื่อๆ (เว้า)พูดตรงๆ
ซ้อนนอนด้วยกัน
ดังเหว่อจมูกเจ่อ
ดังจมูก
โดนนาน
ดุขยัน
ดู๋ขยัน,บ่อย,มาก
ดนนาน
ดอก(ขอน)ไม้ผุ
ต้อมแคบ
ต่าวมากลับมา
ต่าวคืนกลับคืนมา
ตุ้ยอ้วน
ตอนสวยตอนสาย
ตอนแลงตอนเย็น
ตาเว็นดวงอาทิตย์
ตัวะโกหก
ติงขยับตัว ไหวตัว
บ่ติงไม่ขยับตัว
ต่อนก้อน , ชิ้น
ตู้ซู้ตาบซาบแขวนรุงรัง
ตอบซอบเล็กๆ
ถิ้มทิ้ง
ถี่ตระหนี่ , เหนี่ยวแน่น
ถืกถูก
ท้าวคำแทนใช้นำหน้าเรียกคน
ถะแม้หน่อยสิ , หน่อยเถอะ
ท่งนาทุ่งนา
ท่อใด๋เท่าไหร่
จักเทื่อสักครั้ง
แนวใด๋แบบไหน
บ่เป็นหยังไม่เป็นรัย
บ่อึดมีเยอะ
บ่แม่นไม่ใช่
บ่อนที่
บักหำไอ้หนู
ปะปล่อยทิ้ง
บ่ไปดอกไม่ไปหรอก
บ่มีไม่มี
บิแกะ
บิออกแกะออก
บ่ม่วนไม่สนุก
ป้อยด่าด่า
บุ้นท้องคลื่นไส้เหมือนจะอาเจียน
ปากพูด
เป็นหยังเป็นอะไร ทำไม
ปิ้นพลิกกลับขั้น
ฟ้งกระเด็นไป
ฟุ้งลอยขึ้น
ไผใคร
ฝิงไฟผิงไฟ
พี้นี้
พ้อพบ
ฟังความเชื่อฟัง
ฟ้าวรีบ
ทางพี้ทางนี้
บ่ลำเพอไม่เอาใจใส่
ภาชน์ข้าวถาดใส่อาหาร
ผญาหย่อยคำไพเราะ คำผญา
พืงออกกางออก
พาโลมากเกินงาม ,เกินไป
บ่เมือไม่กลับ
ม้างทำลาย
มื้อฮือมะรืน
มื้อวัน
ม่วนสนุก
มักหลายชอบมาก
ม่อใกล้
มื้อนั่นวันนั้น
ม้อย (ค่ำ)ค่ำลงทีละนิดๆ
นั่งหม่อหม่อนั่งริมๆ
ม้มพ้น
มื้อซืนสองวันก่อน
มื้อวานเมื่อวาน
มื้ออื่นพรุ่งนี้
พ่อเถ้าพ่อตา
ลอยว่าย
ลูกกกลูกคนโต
ลูกหล้าลูกคนสุดท้อง
ลื่นความไม่เชื่อฟัง
บ่อได้ไม่ได้
ลุนภายหลัง
หลูโตนน่าสงสาร
อีหลีจริงๆ
คำทอง
ยามฤดู หรือ ช่วงเวลาต่างๆ
ยู้ดัน , ผลัก
ยอย้องยกย่อง
ย่างเดิน
ยังบ่อทันยังไม่ทัน
ย้านกลัว
ไวเร็ว
บ่หลมเข้าไม่ได้ ไม่พอดี
เฮาเรา
ฮู้รู้
ฮิมริม
ฮีตคลองจารีตประเพณี
บ่อเฮียไม่ตกไป หรือ ไม่หล่น
คือบ่อเหมือนไหม , ดีไหม
คือแหน่จั๊กหน่อยค่อยดีขึ้นมาหน่อย
คุถังน้ำ
ลึ่งคุ้นเคย
คู่มื้อทุกวัน
เครื่องเอ้เครื่องประดับประดา
ขี้ไหง่ฝุ่น, ฝุ่นตลบ
งานเฮียนดีการเล่นไพ่ เล่นไฮโล ในงานศพ เมื่อมีคนเสียชีวิตยและจัดงานศพ ก็จะมีการเล่นไพ่ ไฮโล เพื่ออยู่เป็นเพื่อนเจ้าภาพและญาติของผู้ล่วงลับ ที่ต้องเตรียมงานตลอดทั้งคืน เป็นการเล่นกันพอสนุกสนาน หอมปากหอมคอ เจ้าหน้าที่ตำรวจไม่จับเพราะถือว่าให้เกียรติผู้เสียชีวิต งานเฮือนดี ก็เรียก
งานเฮือนดีการเล่นไพ่ เล่นไฮโล ในงานศพ เมื่อมีคนเสียชีวิตยและจัดงานศพ ก็จะมีการเล่นไพ่ ไฮโล เพื่ออยู่เป็นเพื่อนเจ้าภาพและญาติของผู้ล่วงลับ ที่ต้องเตรียมงานตลอดทั้งคืน เป็นการเล่นกันพอสนุกสนาน หอมปากหอมคอ เจ้าหน้าที่ตำรวจไม่จับเพราะถือว่าให้เกียรติผู้เสียชีวิต งานเฮียนดี ก็เรียก
เผยเปิด, อ้า, เผยอ, แง้ม เขย ก็เรียก
เขยเปิด, อ้า, เผยอ, แง้ม เผย ก็เรียก
เคิกพัก หรือ หยุดการกระทำนั้นชั่วขณะ
เคิ้นครึกครื้น อารมณ์ดี มีชีวิตชีวา
เคียนพัน,ห่อ,หุ้ม
เคียวแรด,ร่าน
แคดแลดโผล่ออกมา , แพมออกมา ,ส่วนเกินที่ยื่นออกมา
แค้นข้าวข้าวติดคอ
แค้นติดคอ
ปานทางไปนาสถานที่ที่เดินทางไปบ่อยครั้ง จนคุ้นชิน
สิบสิฮ่าง ซาวสิฮ่างอะไรจะเปลี่ยนแปลงไปอย่างไรก็ตาม
ข้าวโป่งข้าวเกรียบอีสาน
โดนแล่วนานแล้ว
ลายต่างแตกต่างอย่างสิ้นเชิง หรือ เปลี่ยนแปลงไป
สวอยหมดเรี่ยวแรง สิ้นกำลัง
เสื้อหมากกะแล่งเสื้อคอกระเช้า
ลุนหมู่ทีหลังเพื่อน
ลำลี่ ลำไลเซ้าซี้ มากเรื่อง
ยางกิ๊นกินอากัปกิริยาการเดินมุ่งตรงและเร่งด่วน
ย่านกลัว
ยามสวยตอนสาย
ผู้ข่าข้าพเจ้า
พอกำกาไม่มากไม่น้อย,ครึ่งๆกลางๆ,50:50
พัดแต่ใด๋เริ่มแรก,แต่ไหนแต่ไร
พอกะเทินไม่มากไม่น้อย ครึ่งๆกลางๆ
พ่อฮักพ่อบุญธรรม
บักนัดสับปะรด
บ่จือไม่เข็ด
เบิ๊ด , เบิด ,เหมิดหมด
กะจังว่าก็นั่นน่ะสิ
กองอ้วกย้วกลักษณะคนล้มทรุดตัวลงกองกับพื้น
ขี้ตะแร้รักแร้
ขี้หินแฮหินลูกรัง
ข่อยกับเจ้าฉันกับเธอ
ขี้โก๊ะจิ้งเหลน, จิ๊กโก๋
คนบ่เคียมคนซุ่มซ่าม
คำคิงสัมผัส,แตะตามเนื้อดูว่าตัวร้อนหรือไม่
คือเก่าเหมือนเดิม
งานดองงานแต่งงาน
งอนต่อท้ายทอย (อีสานบน)
งามโพดงามเหลือ งามแท้งามว่าสวยจริงสวยจัง สุดจะพรรณา
ง้วกเบิ่งเหลียวมอง, หันหน้ากลับมามอง
จี่ปิ้ง,ย่าง
จักแหล่วไม่รู้สิ
จอบเบิ่งแอบดู
จอกแก้วน้ำ
จั๊กกะเดียมจั๊กกะจี้
จังได๋แบบไหน,ยังไง
จาวขายประกาศขาย
จือจำ,เข็ด
จอกน้ำแก้วน้ำ
ซ่าช้า
ซั่นแหล่วนั่นไงว่าแล้ว
ซะซายกระจัดกระจาย
ซอมใจตรอมใจ
ซอยแนช่วยด้วย
ดังไฟก่อไฟ
ตะพึดตะพือไม่บันยะบันยัง
ตาฮัก ตาแพงน่ารัก น่าเอ็นดู
ตังนังเก้าอี้,ม้านั่ง
ตื่นตกใจ
ต้อดเข่ามาขยับ,กระแซะๆๆๆ เข้ามาซิ
ตำหูกทอผ้า
ติงคิงขยับตัว
ตุ้มไว้รวบรวม
ถอกเท , ลักษณะของการยื่นออก
ถงถุง
มุนอุ้ยปุ้ยแหลกละเอียด
มิดจีลีเงียบสนิท
มุนแหลกเป็นผุยผง,ละเอียดยิบ
มืดตึ๊บมืดแปดด้าน นึกอะไรไม่ออก
มีแฮงสดชื่น,กระปรี้กระเปร่า
แมงงอดแมลงป่อง
มูลมังมรดก
มักย่องบ้ายอ
มะยิบ มะยอยเล็กๆน้อยๆ นิดๆหน่อยๆ
นำไปตามไป
บ่ฮู้จักควมไม่รู้ประสีประสา , ไม่รู้เรื่องรู้ราว
บ่หัวซาไม่ถือสา, ไม่ใส่ใจ
เทิบการวางซ้อนกันเป็นชั้น เทิน ก็เรียก
เทินการวางซ้อนกันเป็นชั้น เทิบ ก็เรียก
ผู้ลังคนบางคน
ถิ่มทิ้ง
แคะเปรียว หรือ พยศ , ไม่เชื่อง
โคราชบ้านเอ็งโคราชบ้านเรา
โข้เล่คนให้เข้ากัน หรือ กวนให้เข้ากัน
ไข่อ้วน , อวบ
ไคกว่าหมู่ดูดีกว่าเพื่อน
ไคเติบค่อนข้างดูดี,ค่อนข้างดี
ตลาดตลาด (เหมือนกับภาษากลาง)
ตอดต่อย (ใช้กับแมลงสัตว์กัดต่อย)
ไคอยู่ดอกดีขึ้นอยู่หรอก
งวกการหันหน้า
งวกเบิ่งเหลียวมองตาม
งุมครอบไว้
งอยลักษณะการนั่ง หรือ เกาะอยู่บนที่สูง
งะง้างออก , แง้มออก,ขยายออก
งะขาถ่างขา
งันมหรสพ,งานฉลอง
งับปิดไว้
หน้าแบ้หน้าตาตลก หน้าเหมือนแบ้ (แพะ) หน้าตาไม่ดี ไม่น่ามอง ไม่มีจุดเด่น อัปลักษณ์ ก็ว่า
ฮิเรื่องมาก , ตำหนิ , ช่างเลือกมาก, ไม่ถูกใจ, ไม่พอใจ, ไม่ชอบ
สูนโกรธ
ผัดขัด ปัด กวาด เช็ด ถู เพื่อให้สะอาดสวยงาม
แฮ่กรวด หินลูกรัง
แว่ไปมาหาสู่ เยี่ยมเยือน ความหมายคล้ายกับภาษากลางคำว่า แวะ
ตื่มเพิ่ม เติม
เสี่ยวเพื่อนรักเพื่อนแท้ที่เป็นเพื่อนกันโดยพิธีผูกเสี่ยว
ฟันเฮือขุดถากไม้ให้เป็นเรือ
แฮเตรียมไว้ให้พร้อม
หม่าข้าวแช่ข้าวสาร (ข้าวเหนียว) ให้น้ำให้ข้าวอ่อนก่อนนำไปนึ่ง
น้องงัวส่วนที่เป็นรกของวัว เวลาที่วัวตกลูกหรือคลอดลูก คนอีสานนำมาทำอาหารเมนูหลายหลาย เช่น อ่อม ต้ม ย่าง ลวกจิ้ม ต้มเปื่อย เป็นต้น ถือว่าเป็นเมนูที่หากินได้ยากและมีราคาแพง
น้องวัวส่วนที่เป็นรกของวัว เวลาที่วัวตกลูกหรือคลอดลูก คนอีสานนำมาทำอาหารเมนูหลายหลาย เช่น อ่อม ต้ม ย่าง ลวกจิ้ม ต้มเปื่อย เป็นต้น ถือว่าเป็นเมนูที่หากินได้ยากและมีราคาแพง
ฮ่ายร้าย ดุ
ยูงต้นพะยูง ไม้พะยูง
ถ่องส่วนหนึ่งในสองส่วน
บาดว่าถึงที ถึงคราว คำที่คล้ายกัน บัดว่า
บัดว่าถึงที ถึงคราว คำที่คล้ายกัน บาดว่า
บักนาวมะนาว
หมากนาวมะนาว
บักสีลาทับทิม
หมากสีลาทับทิม
ผักชีลาวผักชีลาว
ผักขะแยงผักแขยง บางทีก็เขียนว่า ผักกะแยง
ผักกะแยงผักแขยง บางทีก็เขียนว่า ผักขะแยง
โหระพาโหระพา
บักพริกพริก หมายถึงทั้งพริกสดและพริกแห้ง
เนื้อแดดเดียวอาหารอีสานที่ทำจากเนื้อวัว หมักด้วยเกลือ น้ำปลา แล้วนำไปตากแดดให้แห้ง สามารถนำไปทำอาหารำได้ทั้งทอด และย่าง
บักแงวคอแลน เป็นผลไม้ป่า ภายนอกเหมือนลิ้นจี่แต่ลูกเล็กประมาณองุ่น เนื้อด้านในเหมือนเนื้อเงาะแต่รสชาติเหมือนลิ้นจี่ รสชาติเปรี้ยวนำหวาน เมล็ดเหมือนเงาะ
หมากแงวคอแลน เป็นผลไม้ป่า ภายนอกเหมือนลิ้นจี่แต่ลูกเล็กประมาณองุ่น เนื้อด้านในเหมือนเนื้อเงาะแต่รสชาติเหมือนลิ้นจี่ รสชาติเปรี้ยวนำหวาน เมล็ดเหมือนเงาะ
หมากเขือเทศมะเขือเทศ
บักเขือเทศมะเขือเทศ
ข้าวคั่วข้าวสาร (ส่วนมากจะใช้ข้าวเหนียว) ที่นำไปคั่วจนสุก แล้วนำมาตำจนละเอียด
หมกห่อหมก เป็นการทำอาหรโดยห่อด้วยใบตอง ใบยอ หรือใบอื่น ๆ โดยคนอีสานจะนิยมนำไปเผาไฟ หรือนึ่ง
กี่เผา ใช้กับการทำอาหารให้สุก คล้ายการปิ้งหรือย่าง โดยวางบนไฟตรง ๆ ซึ่งจะใช้ไฟค่อนข้างแรง หรือบางทีอาจจะซุกไว้กับขี้เถ้าที่ยังมีความร้อนอยู่
ปลาแดกปลาร้า เป็นการถนอมอาหารชนิดหนึ่ง
วาดแบบแผน บุคลิก
เค้าเค้าโครง
แสนสิแม้ว่ามีมาก, แม้ว่าทำไปมาก, แม้ว่าจะ...
เผิ่นคนอื่น, เขา (คนที่กำลังถูกพูดถึง)
เพิ่นคนอื่น, เขา (คนที่กำลังถูกพูดถึง)
บ้านหมู่บ้าน ชุมชนที่อยู่รวมกันหลายครัวเรือน
เฮือนเรือน บ้าน
เพโทรม ร้าง ชำรุด
เซลำน้ำที่มีขนาดใหญ่กว่าห้วย
ฮ่างพัง ชำรุด เสียหาย
หยังอะไร
ปลาเข็งปลาหมอ
ย้อนเพราะว่า
สิจะ
คนฮู้เป็นคนดี รู้จักกาลเทศะ
อีหยังอะไร
คองถ่ารอคอย
ปานใด๋แค่ไหน
เว่าพูด
เว้าพูด
ถ่ารอ

ศัพท์อีสานในหมวดหมู่ต่างๆ :

ทั้งหมด

ภาษาถิ่นอีสาน

ภาษาถิ่นอีสาน เป็นภาษาที่มีความสวยงาม เป็นเอกลักษณ์ และความน่าสนใจ ทั้งยังเป็นสิ่งที่แสดงให้เห็นถึงวิถีชีวิตและเล่าเรื่องราวในอดีตมาจนถึงปัจจุบัน ภาษาอีสานหลายคำค่อย ๆ หายไปตามยุคสมัยจนหาฟังได้ยาก เหลือเพียงแค่คำศัพท์ที่ใช้กันบ่อย ๆ อยู่แค่ไม่กี่คำ เว้นแต่ว่าจะได้สนทนากับคนเฒ่าคนแก่จึงจะได้ยินคำเก่า ๆ เหล่านั้น ทีมงานอีสานร้อยแปดจึงได้พัฒนาเว็บแอพพลิเคชันพจนานุกรมภาษาอีสานนี้ขึ้นมาเพื่อเป็นแหล่งรวบรวมข้อมูลคำศัพท์ภาษาอีสาน เพื่อให้ผู้ที่ต้องการศึกษาภาษาอีสานสามารถค้นหาข้อมูลได้ง่ายขึ้น และยังเป็นแหล่งเรียนรู้ภาษาอีสานให้กับคนรุ่นใหม่และผู้ที่สนใจภาษาอีสาน สุดท้ายนี้ทีมงานอีสานร้อยแปดขอเป็นส่วนหนึ่งที่จะรักษาและเผยแพร่ภาษาอีสานให้เป็นที่รู้จักและอยู่คู่พี่น้องชาวอีสานตลอดไป
"อย่าสิไลลืมถิ่มมูลมังแต่ครั้งเก่า อย่าสิลืมฮีตเค้าคนเฒ่าเพิ่นสั่งสอน
หลอนว่ากลายภายหน่าคะนิงหาสิได้จ่ม กลายไปไสบ่ม้ม สิคืนเค้าเก่าเดิม
ให้ซอยเสริมเติมแต้ม แนมหามาคืนคอบ แปลงระบอบแบบเปื้อง ให้เฮืองล้ำอย่าต่ำถอย"

(ผญาโดย อ.ศรีสะท้าน)

ความหมายของคำว่า "อีสาน"

"อีสาน" ในความหมายที่เราเข้าใจคือชื่อที่ใช้เรียก พื้นที่ทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย มีรากศัพท์มาจากภาษาบาลี และ สันสฤต ในส่วนของรากศัพท์ที่มาจาก ภาษาสันสกฤต มาจากชื่อรัฐในสมัยโบราณชื่อ อีศานปุระ และชื่อพระราชาว่า อีศานวรมัน คนไทยจำนวนหนึ่งจึงมีความสับสนในการเขียนอีสาน บางทีเขียนอิสานหรืออิศาน อาจจะเป็นเพราะเห็นว่าคำอีสานมีความเชื่อมโยงกับอิศวร อ่านบทความเกี่ยวกับความหมายของคำว่าอีสานได้ที่ ความหมายของคำว่า อีสาน

คำค้นหา สำหรับพจนานุกรมภาษาอีสาน

ภาษาอีสาน
คำศัพท์ภาษาอีสาน
พจนานุกรมอีสาน
ภาษาถิ่นอีสาน
ภาษาอีสานวันละคํา
ภาษาอีสานเป็นประโยค
รวมคำศัพท์อีสาน
ภาษาอีสาน พจนานุกรม